Υάκινθος ο μύθος-Ὑακινθία-γιορτή του μήνα Εκατομβέως

Ο Υάκινθος ήταν ακόμη μια βλαστική θεότητα,

( ο μύθος μιλά για την φύση που συνεχώς αναγεννάται, μια ανάσταση, όπως θα λέγαμε σήμερα).

Ένα λουλούδι που βλάστησε μετά τον θάνατο της βλαστικής θεότητας που ταυτίστηκε με τον Απόλλωνα τον Αμυκλαίο.

Υακίνθια ή Ὑακινθία· ήταν γιορτή που τελούνταν κάθε χρόνο από τους Αμυκλαίους και τους Σπαρτιάτες.

Οι συγγραφείς δε συμφωνούν για το όνομα της θεότητας προς τιμήν της οποίας τελούνταν η γιορτή.

Άλλοι την αναφέρουν ως γιορτή προς τιμήν του Αμυκλαίου ή του Καρνείου Απόλλωνος, ενώ άλλοι την αναφέρουν ως γιορτή αφιερωμένη στον ήρωα Υάκινθο.

Ως τρίτη και πιθανότερη μαρτυρία αναφέρεται η γιορτή του Αμυκλαίου Απόλλωνος και του Υακίνθου. Ακόμη και το μνήμα του Υακίνθου βρίσκονταν κάτω από άγαλμα του Απόλλωνα:

καὶ Ὑακίνθου μνῆμά ἐστιν ἐν Ἀμύκλαις ὑπὸ τὸ ἄγαλμα τοῦ Ἀπόλλωνος.

Ο Αμυκλαίος Απόλλων με τον οποίο ταυτίστηκε στους νεότερους χρόνους ο Υάκινθος, προφανώς ήταν άλλη θεότητα από την εθνική θεότητα των Δωριέων.

Τα Υακίνθια οφείλουν το όνομα τους στο νεαρό ήρωα Υάκινθο, όνομα που είναι όμοιο με το άνθος υάκινθο, το γνωστό μας ζουμπούλι, γιούλι, το οποίο για τους αρχαίους Έλληνες ήταν σύμβολο θανάτου.

Ο μύθος θέλει τον Υάκινθο γιο του Αμύκλου και της νύμφης Διομήδης.

Ἀμύκλα δὲ καὶ Διομήδης τῆς Λαπίθου Κυνόρτης καὶ Ὑάκινθος.

(Σύμφωνα με άλλο μύθο μητέρα του Υάκινθου ήταν η Κλειώ η κόρη του Πιέρου του Μάγνητος)

Ο τριπόθητος, πανέμορφος νεαρός Υάκινθος ήταν εγκάρδιος φίλος του Απόλλωνα, μαθητής του και ερωμένος του με την παιδαγωγική έννοια του όρου.

(Δηλαδή ο μαθητής θαυμάζει το δάσκαλο, τον αγαπάει πολύ, και θέλει να του μοιάσει σε όλα, τον έχει δηλαδή ως πρότυπο. Αντίστοιχα ο δάσκαλος ανακαλύπτει έναν μαθητή με ιδιαίτερο ταλέντο, που αξίζει να του προσφέρει τις γνώσεις του απλόχερα.)

Βλέποντας λοιπόν ο Απόλλωνας τα πολυποίκιλα ταλέντα του νεαρού Υάκινθου, του δίδαξε την τοξευτική τέχνη (να τοξεύει), τη μαντική και την πάλη.

Κύριο μέλημα του θεού ήταν να του διδάξει τη μουσική, έτσι με τη λύρα του, του δίδαξε να είναι καλλίφωνος. Ο Υάκινθος είχε μεγάλη κλίση στη μουσική και με τη λύρα του συνεχώς υμνούσε το δάσκαλο του Απόλλωνα.

Ο Απόλλων χάρισε στον Υάκινθο κύκνους, τα αγαπημένα πουλιά του θεού, ώστε να ανεβαίνει στη ράχη τους και να περιπολεί τους κεραυνόβλητους, δηλαδή τους αγαπημένους ιερούς τόπους του θεού (τα ενηλύσια χωρία).

Παράλληλα με τον Απόλλωνα όμως τη χάρη και το ταλέντο του νεαρού Υάκινθου, θαύμαζε και ο θεός Ζέφυρος, ο άνεμος, δίχως όμως να λαμβάνει και τον αντίστοιχο θαυμασμό του νεαρού, ο οποίος δεχόταν πάντοτε την φιλία του θεού, διασκέδαζε μαζί του, έπαιζαν και ασκούνταν, αλλά ο θαυμασμός του Υάκινθου για τον Απόλλωνα ήταν εμφανής.

Ὑάκινθος Ἀμυκλαῖον ἦν μειράκιον καὶ καλόν· εἰς
τοῦτον εἶδε μὲν ὁ Ἀπόλλων, εἶδε δὲ καὶ ὁ Ζέφυ-
ρος· καὶ ἄμφω κατείχοντο τῇ μορφῇ, καὶ φιλότιμος
ἦν ἀφ' ὧν εἶχεν ἑκάτερος.

Έτσι ζήλεψε παράφορα ο Ζέφυρος κατάστρωσε ένα πανούργο σχέδιο και περίμενε την κατάλληλη στιγμή να το εφαρμόσει.

Έτσι μια μέρα στις όχθες του Ευρώτα ποταμού, όταν ο Απόλλωνας και ο Υάκινθος ασχολούνταν με το άθλημα του δίσκου, ο Ζέφυρος φύσηξε δυνατά από την πλευρά του Ταΰγετου,  κι ο δίσκος που πέταξε ο Απόλλωνας άλλαξε πορεία και χτύπησε στο κεφάλι τον νεαρό Υάκινθο. 

Πηκτό αίμα κάλυψε τα μελαχρινά μαλλιά του και έπεσε στη γη.

Το αίμα του πότισε τη γη.

Με μεγάλη θλίψη και οδύνη ο Απόλλωνας έθαψε το σώμα του νεαρού στη γη.

Η μάνα Γη δεν άντεξε την οδύνη του θεού και στη θέση του θαμμένου σώματος του Υάκινθου, βλάστησε πανέμορφο λουλούδι,

ἡ δὲ Γῆ ἐλεεῖ τὸ πάθος καὶ ἀνῆκε τὸ ἄνθος.

που στα φύλλα του ήταν γραμμένος ο ύμνος που αφιερώθηκε στη μνήμη του,
(ἐπαιάζοντα-ἐπιθρηνοῦντα*], λέγεται γὰρ ἐν τοῖς φύλλοις τῶν ὑακίνθων ἐπιγεγράφθαι τὸ πρῶτον γράμμα τοῦ Ὑακίνθου).

για να δηλώνει στα βάθη των αιώνων τα φιλικά αισθήματα της μάνας Γης και τη συμπαράσταση της προς το θεό που θρηνούσε.

καὶ ὁ μὲν ἐτεθνήκει, τὴν Γῆν δὲ οὐκ ἦν
ἔρημον ὑπομνήματος ἀφεῖναι τὴν συμφοράν, ἀλλὰ τὸ
ἄνθος ἀντὶ τοῦ μειρακίου γίνεται καὶ τοὔνομα δέχεται.
λέγουσι δ' ὅτι καὶ τῆς προσηγορίας ἐν φύλλοις ἐπι-
γέγραπται τὸ προοίμιον.


Τα Υακίνθια διαρκούσαν τρεις ημέρες, αρχίζοντας από τη μεγίστη ημέρα του Σπαρτιατικού Εκατομβέως (Αττικού Εκατομβαιώνος), όταν πια τα χειμερινά-εαρινά τρυφερά άνθη, επηρεάζονται από τη θερμότητα του ήλιου και μαραίνονται πλήρως.
Τότε απομένουν μόνο οι βολβοί τους θαμμένοι στη γη, σύμβολο ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ, σήμερα θα λέγαμε ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ.
Την 1η και 3η ημέρα, προσέφεραν θυσίες αφιερωμένες στους νεκρούς και θρηνούσαν το θάνατο του Υακίνθου.
Μια γιορτή θρήνου για το θάνατο και χαράς για την ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΗ, καθώς η μάνα γη θα φυλάξει στα σπλάχνα της το νεκρό θεό-ήρωα, βολβό, που την επόμενη χρονιά θα βλαστήσει και πάλι ως άνθος.

Η αρχέγονη λατρεία της φύσης σιγά-σιγά στη συνείδηση των ανθρώπων ταυτίζεται με τα μυστήρια του θανάτου και την ελπίδα για νέα ζωή, πνευματική, πιο κοντά στο ΘΕΙΟ.
Στη θεολογία ο υάκινθος μιμούμενος το σώμα του ουρανού, δηλώνει την ψυχή που ενδεδυμένη το ουράνιο χρώμα, απαλλάσσεται από τη γήινη υπόσταση της, μετεωρίζεται μέχρι να βρει το δρόμο της προς το θείο.
Τα δάκρυα για τον Υάκινθο δε δηλώνουν απλά θρήνο για το νεκρό, αλλά θρήνο για όσους έμειναν πίσω από το θάνατο, ανίκανοι να γνωρίσουν ό,τι συμβαίνει μετά το σωματικό θάνατο.
Ακόμη και στο Χριστιανισμό επικράτησε ο ίδιος ακριβώς συμβολισμός.
Ο ΥΑΚΙΝΘΟΣ είναι σύμβολο παντός βίου.
Ἔστι δὲ καὶ τοῦ παντὸς βίου σύμβολον.

Για το θάνατο του ήρωα, στη θυσία της γιορτής, απέφευγαν να τρώνε άρτο και δε στεφάνωναν τα κεφάλια τους, διότι από υάκινθο και ία είχαν φτιαχτεί τα πρώτα στεφάνια
(τὰ πρῶτα λέγοντι: ἐν τοῖς στεφάνοις τὸ ἴον καὶ τὴν ὑάκινθον).

Δεν τραγουδούσαν παιάνες και απέφευγαν οτιδήποτε ευχάριστο, απλά με μεγάλη τάξη δειπνούσαν και απέρχονταν από τα δείπνα.

ὅτι τὴν μὲν τῶν Ὑακινθίων θυσίαν οἱ
Λάκωνες ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας συντελοῦσι, καὶ διὰ τὸ πέν-
θος τὸ γενόμενον περὶ τὸν Ὑάκινθον οὔτε στεφανοῦνται
ἐπὶ τοῖς δείπνοις οὔτε ἄρτον εἰσφέρουσιν, ἀλλὰ πέμματα
καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα διδόασι, καὶ τὸν εἰς τὸν θεὸν
παιᾶνα οὐκ ᾄδουσιν, οὔτ' ἄλλο τι τοιοῦτον εἰσάγουσιν
οὐδὲν, καθάπερ ἐν ταῖς ἄλλαις θυσίαις ποιοῦσιν· ἀλλὰ
μετ' εὐταξίας πολλῆς δειπνήσαντες ἀπέρχονται.

Τη δεύτερη μέρα όμως γινόταν μεγάλη και αξιόλογη πανήγυρις.
Κανένας δεν έλειπε από τις θυσίες, άδειαζε η πόλη, ώστε όλοι να παρακολουθήσουν τη γιορτή, ακόμη και οι δούλοι.
Η σπουδαιότητα που απέδιδαν οι Αμυκλαίοι και οι Σπαρτιάτες στη γιορτή φαίνεται καθαρά από το γεγονός πως ακόμη κι όταν βρίσκονταν σε εκστρατεία, επέστρεφαν για να γιορτάσουν και να μετάσχουν στην τελετή, ή αν βρίσκονταν μακριά από την πατρίδα τους γιόρταζαν τη γιορτή στα στρατόπεδα τους.
Στη συνθήκη Αθήνας-Σπάρτης (421π.Χ), οι Αθηναίοι για να δείξουν την ευμένεια τους προς τους Σπαρτιάτες, υποσχέθηκαν να προσέρχονται κάθε χρόνο στη Λακεδαίμονα και να παρακολουθούν τα Υακίνθια.


[Ο υάκινθος ως φυτό αναφέρεται στα Ομηρικά έπη, στην Ιλιάδα

…καὶ τῷ Διῒ Γῆ “νεοθηλέα ποίην” ἀναδίδωσι


“λωτόν τ' ἐρσήεντα ἠδὲ κρόκον ἠδ' ὑάκινθον” ….



Είπε, κι' αρπάει το τέρι του στην αγκαλιά του ο Δίας.
Κι' η Γης τους βγάζει νιόβλαστο και μαλακό χορτάρι,
γιούλια τους βγάζει ολόδροσα βασιλικούς και κρίνους
πυκνούς, που έτσι αψηλά απ' της γης το χώμα τους κρατούσαν….
(Μετάφραση: Αλέξανδρος Πάλλης)

Όπου αναφέρει ο Όμηρος ότι για να ξαπλώσει ο Δίας με την Ήρα βλάστησε η γη πρώτα τον λωτό τον κρόκο τον υάκινθο, πάνω σε μαλακό χορτάρι…. Κι έφτιαξε ο Δίας ένα άνθινο στρώμα ως νυφικό κρεβάτι, για να κοιμηθεί με την ποθητή ΉΡΑ.


Γι’ αυτό μέχρι σήμερα στολίζουμε με άνθη το νυφικό κρεβάτι και τα άνθη παίζουν πρώτο ρόλο στους γάμους.


Με αυτά τα ίδια λουλούδια τον κοίμισε η ΉΡΑ στην Ιλιάδα για να τον ξεγελάσει.]




Η γιορτή Υακίνθια είναι ακόμη μια γιορτή αφιερωμένη στις τροπές του
ΗΛΙΟΥ-ΑΠΟΛΛΩΝΑ.
Μήνυμα αισιοδοξίας, ότι πεθαίνει αναγεννάται-ανασταίνεται!!!



Αυτή η εργασία χορηγείται μόνον με άδεια

Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.

Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

ΕΚΑΤΟΜΒΑΙΏΝ-ΙΟΥΛΙΟΣ το έθιμο της περπερίτσας

Ο μήνας Εκατομβαιών είναι αφιερωμένος στη λατρεία του Ήλιου-Απόλλωνα.
Προς τιμήν του θεού γινόταν θυσία εκατό βοδιών (εκατόμβη) και
στο γεγονός αυτό οφείλει το όνομα του ο μήνας.


Έπρεπε να τιμήσουν τον ήλιο-θεό.
Όλοι οι λαοί έχουν στραμμένο το βλέμμα στον ουρανό για να τιμήσουν τον ήλιο.
Η αιωνιότητα του πρωταρχικού όντος, η αιωνιότητα του φωτός,
που ταυτίζετι με το πρωταρχικό ον, τιμάται στο όνομα του ήλιου.

Ο Ήλιος-θεός, η πηγή του φωτός, λατρεύτηκε με πολλά ονόματα,
ως Κρόνος-Δίας, Διόνυσος-Βάκχος, Όσιρις-Ώρος, Μίθρας, Άττις, και πολλά άλλα,
διότι η δύναμη του η ζωογόνος και ζωοποιός, δίνει ζωή στον πλανήτη μας.

Μέχρι πριν λίγα μόνο χρόνια, το βράδυ της 23ης Ιουνίου, παραμονή του Αη-Γιαννιού, ακόμη και στις πόλεις, ανάβαμε τεράστιες φωτιές στα τρίστρατα (στα σταυροδρόμια), ευτυχώς το έθιμο διατηρείται ακόμη ζωντανό στα χωριά της πατρίδας μας.
Από την αρχαιότητα οι μέρες αυτές είναι αφιερωμένες στο θεό Ήλιο, (θερινή ισημερία). 
Οι φωτιές πρέπει να γίνουν όσο το δυνατό ψηλότερες, ώστε να αποδίδουν τεράστια λάμψη και θερμότητα, πρέπει να μιμούνται την πύρινη λάμψη και την θερμαντική ιδιότητα, αλλά και την θεραπευτική του βασιλιά ήλιου, που τώρα διανύει με το άρμα του, το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, στα μέσα του μήνα Ιουλίου, περίπου θα εορταστεί και ως Ηλίας,
η γιορτή του θεού Ήλιου, αναβιώνει μέσα από τον Χριστιανισμό,
όπου του αποδίδονται τιμές στα όρη και τις ραχούλες.


Η αγάπη του λαού για τον Ήλιο-θεό, με τον Χριστιανισμό δεν έσβησε από τη λαϊκή συνείδηση αλλά απλά αντικαταστάθηκε με έναν Άγιο που η γέννηση του ήταν στενά συνδεδεμένη με την Έλευση του νέου θεού-Ήλιου, του Χριστού. Ο Αη-Γιάννης είναι ο βαπτιστής του Κυρίου, αυτός που θα τον σφραγίσει με τη δωρεά του Αγίου-Πνεύματος, του πατέρα Θεού που επιβλέπει τα πάντα και προτρέπει βίο καθαρό και αμόλυντο, μακριά από κακές συνήθειες και πράξεις, ώστε η ψυχή του να μπορέσει καθαρή να περάσει σε ανώτερο πνευματικό επίπεδο.
Ένα βίο αρετής, που θα οδηγήσει τον κάθε άνθρωπο που αργότερα θα βαπτιστεί και εκείνος στο όνομα Του, στην αγκαλιά του φωτεινού Όντος, στο ΦΩΣ.


Την παραμονή λοιπόν του Αη-Γιάννη του Λαμπαδιάρη, συνηθίζουμε να ανάβουμε φωτιές και σταυρωτά να πηδάμε την φωτιά, ώστε να διώχνουμε την επίδραση κάθε κακού πνεύματος, να παίρνουμε δύναμη ζωογόνο από την δύναμη της φωτιάς, να καθαρίζουμε πνεύμα και σώμα από κάθε κακιά σκέψη και ασθένεια, εξαγνιστική και καθαρτική ιδιότητα πυρός.


Στις φωτιές του Αη-Γιαννιού θα καούν εκτός των άλλων και τα άνθινα στεφάνια της Πρωτομαγιάς, όπως ακριβώς γινόταν με τα στεφάνια της ειρεσιώνης.
Η ειρεσιώνη ήταν κλαδί ή στεφάνι δάφνης ή ελιάς, στολισμένο με καρπούς και γεννήματα, που ήταν αφιερωμένη στο θεό Απόλλωνα, και σκοπό είχε την επίκληση για ευφορία, καρποφορία, ευημερία, αλλά λειτουργούσε και ως αποτροπαϊκό σύμβολο.
Τα παιδιά κρατώντας την ειρεσιώνη, γύριζαν στους δρόμους και τραγουδούσαν το τραγούδι της ειρεσιώνης. Όταν τελείωνε το δρώμενο, τα κλαδιά της ειρεσιώνης τα κρεμούσαν στην εξώπορτα και τα έκαιγαν στο τέλος της χρονιάς, που για τους Αθηναίους συνέπιπτε με το τέλος του μήνα Σκιροφοριώνα, κατά την θερινή ισημερία.
Ο Εκατομβαιώνας για τους Αθηναίους ήταν ο πρώτος μήνας του ημερολογίου τους, 
ήταν μήνας αφιερωμένος στο Θεό-Ήλιο-Απόλλωνα.


[Παρόμοια έθιμα πυρός, τελούνται κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, σε όλη τη Μακεδονία και την υπόλοιπη Ελλάδα όπου τεράστιες φωτιές ανάβονται προς τιμή της γέννησης του Κυρίου, ή για την έλευση του νέου έτους.
Θρακικό έθιμο τελείται στα τέλη του χειμώνα, την παραμονή της πρώτης μέρας του μήνα Μαρτίου, μήνα που σηματοδοτεί την έλευση της άνοιξης, όταν ο ήλιος θα ζεστάνει με τις ακτίνες του τη γη, δίνοντας ζωή σε όλα τα νέα φυτά. 
Στο έθιμο της πυράς, αυτή τη μέρα τεράστιες φωτιές ανάβονται στα τρίστρατα και όλοι οι κάτοικοι σχηματίζουν κύκλους γύρω από τη φωτιά, συνήθως ντυμένοι με κλαδιά κισσού. 
Η πορά και οι κύκλοι συμβολίζουν τη ζωογόνο δύναμη του ήλιου, οι κύκλοι είναι η αέναη πορεία του ήλιου, που μια χάνεται και μια επανέρχεται πάνω στη γη δρώντας ευεργετικά με τις θερμές ακτίδες του, που χάρη σε αυτόν τα πάντα έχουν ζωή. Στις Δελφικές γιορτές, είναι εμφανής και η αστρονομική γνώση, που συμβόλιζε ως μεγάλη μεταλλική σφαίρα τον ήλιο στο κέντρο ενός λάβαρου, που οδηγούσε την Δελφική πομπή και γύρω-γύρω τους υπόλοιπους πλανήτες και τη σελήνη, ως μικρότερες σφαίρες, που άλλοτε απομακρύνονταν και άλλοτε πλησίασαν στην κεντρική σφαίρα ήλιο,
τον ζωογόνο θεό ΉΛΙΟ-ΑΠΟΛΛΩΝΑ.
Στο Θρακικό δρώμενο της πυράς, όλοι φορούσαν στεφάνια κισσού
(φυτό του Ήλιου-Βάκχου) και εύχονταν για καλή υγεία.
Επειδή ήταν γνωστή και η ευεργετική επίδραση του ήλιου και της φωτιάς, ενάντια στις ασθένειες, φώναζαν «έξω οι ψύλλοι», ουσιαστικοί έδιωχναν κάθε κακό και ασθένεια, καθαρτική-εξαγνιστική επίδραση του πυρός. 
Σε άλλες Θρακικές περιοχές το ίδιο έθιμο, μετατέθηκε στο τέλος της αποκριάς, όπου μετά την πυρά εύχονταν όλοι καλή-Σαρακοστή.
Δεν είναι τυχαίο που τέτοια έθιμα γίνονται στη θερινή και χειμερινή ισημερία ή στο ηλιοστάσιο. 
Ο ήλιος πάντοτε θεωρούνταν ο ζωοδότης θεός που είχε άμεση σχέση με την εξέλιξη των καρπών.]


Στις 29 Ιουνίου σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, αλλά ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, επιβιώνει ακόμη και στις μέρες μας το έθιμο της Περπερίτσας ή Περπερούνας.


Σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, Μακεδονία, Θεσσαλία, Θράκη, Εύβοια, Φθιώτιδα και αλλού, τελούνταν και σε ορισμένες τελείται ακόμη και σήμερα το έθιμο της περπερίτσας που είναι η βύδρα, υδρόβιο ζώο. 
Σκοπός της τελετής και της επίκλησης μέσω του τραγουδιού αλλά και του ομώνυμου χορού είναι η άμεση βροχόπτωση με σκοπό να αναπτυχθούν όλα τα φυτά και οι καρποί, ώστε να ευοδωθούν οι κόποι των αγροτών και να πλουταίνει το βιός τους.
Κορίτσια ή αγόρια, ανάλογα με την περιοχή όπου τελείται το δρώμενο, ντύνονται με τσουβάλια και στολίζονται σε όλο το σώμα τους με φύλλα και κρατάνε στα χέρια τους διάφορα αγγεία νερού. Γυρίζουν τις γειτονιές και τραγουδούν
το τραγούδι της περπερίτσας, το τραγούδι της βροχής.


Συνήθως το έθιμο τελείται την άνοιξη, τότε που η βροχή είναι
ευεργετική για την ανάπτυξη των περισσοτέρων φυτών και καρπών.

[Τζετώ Ανατολικής Θράκης: Για να βρέχη τον Απρίλη, την Πρωταπριλιά έκαμναν περπερίτσα. Ενα μικρό κορίτσι το σκέπαζαν με λάπατα απ' το κεφάλι ως τα πόδια και το έτρεχαν το πρωί στα σπίτια. Η περπερίτσα χόρευε και τα παιδιά τραγουδούσανε: "Περπερίτσα περπατούν τον Θεόν περικαλούν...".]
Πηγή: [Σταμούλη-Σαραντή 1939, 23]


Έμεινε όμως στη Θεσσαλία να γιορτάζεται στις 29 Ιουνίου, σε μια εποχή όπου για τα σπαρτά, κυρίως τα δημητριακά μια βροχή την εποχή αυτή του αλωνίσματος και του λιχνίσματος τους, μάλλον καταστρεπτική θα έπρεπε να θεωρείται, όπως και για πολλά καρποφόρα δέντρα που ήδη έχουν δέσει και αποδίδουν τους καρπούς τους αυτήν την εποχή.


Μάλλον πρόκειται για δυο διαφορετικά έθιμα που τελικά επικράτησαν ως ένα.
Στα Ορφικά, συναντούμε ύμνους προς τις αγροτικές θεότητες όπου γίνεται σαφής επίκληση για βροχή, αλλά και επίκληση στο Θεό-Δία να προκαλέσει βροχή ευεργετική.


Στις αρχές του Ιουλίου αρχίζουν τα κυνικά καύματα (καύσωνες) που αποδίδονταν από την αρχαιότητα στην εμφάνιση του κρυφού άστρου (άστρου του Κυνός-του Σείριου).
Στην αρχαιότητα αυτή η εποχή συνέπεσε με μια μεγάλη καταστροφή της Αιγιαλίτιδος ζώνης. 
Ο μύθος μιλάει για πολλές περιοχές αλλά κυρίως για τη νήσο Κέα,
όπου έπεσε μεγάλος λιμός (λοιμός).
Στη νήσο είχαν βρει κυνηγημένοι από τύψεις κακούργοι, και ο Απόλλωνας έστειλε ασυνήθιστα καύματα που κράτησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα να ξεραθούν τα πάντα, ακόμη και τα πολλά νερά του νησιού εξαφανίστηκαν και οι κάτοικοι ήταν σε απόγνωση. 
Ζήτησαν και πήραν χρησμό που τους παρακινούσε
να ζητήσουν τη βοήθεια του Αρισταίου, γιου του θεού Απόλλωνα.
Ο Αρισταίος κατέφθασε στο νησί, οι κακούργοι βρέθηκαν και τιμωρήθηκαν για τα ανομήματα τους και ο Αρισταίος κάθαρε το νησί από το κακό με τελετές και δεήσεις στον πατέρα του Απόλλωνα και στον πατέρα των θεών Δία, που έστειλαν δροσερά μελτέμια και ευεργετικές βροχές, ώστε να αποκατασταθεί η ευφορία του εδάφους.


Σε άλλο μύθους, αλλά και σε πολλούς ύμνους αναφέρονται συχνά επικλήσεις βροχής και χοροί της βροχής, ακριβώς όπως γίνεται στο έθιμο Μπιρμπιρίτσα ή βερβερίτσα ή πιρπιρίτσα ή τουρτουρίτσα, της Θεσσαλίας. 
Στο δρώμενο αυτό παλαιότερα λάμβανε μέρος και ο παπάς του χωριού, σε εποχές που υπήρχε καταστροφική ανομβρία για τα σπαρτά και τον υδροφόρο ορίζοντα. 
Ο παπάς έραινε όλα τα κλαδιά των καρποφόρων
και δημητριακών καθώς και όλα τα σπαρτά στα χωράφια.
Κορίτσια και αγόρια με δυο κεντρικούς ήρωες ένα αγόρι και ένα κορίτσι
ντυμένα με κλαδιά καρποφόρων, δημητριακών και σπαρτών,
κρατούσαν στα χέρια τους αγγεία νερού και γύρισαν τις γειτονιές τραγουδώντας
και χορεύοντας το τραγούδι της βροχής, το τραγούδι της βερβερίτσας.


Βιρβιρίτσα πιρπατεί, του Θιό παρακαλεί.
Θεέ μου, ρίξε νια βρουχή, νια βρουχή πουλύ καλή,
για να γέν' τα στιάρια και τα καλαμπόκια,
να γιέν κι τα γλυκά κρασιά, να τα πιούν την πασχαλιά
να τα πιούν την πασχαλιά με τα σουβλιστά τ' αρνιά.




Το έθιμο της περπερίτσας, ή περπερούνας ή πιρπιρούνας όπως καταγράφηκε:


[Ρούμελη: Δεκάχρονο πάνου-κάτου αγόρι, του φορούν παλιόρουχα, του περνούν απέξω και μια πουκαμίσα από λινατσένιο σακκί καμωμένη. Μπήγουν απ' ολόγυρά του πρασινάδες, χορτάρια, κλαδιά, το κάνουν ολοπράσινο. Το δένουν με σκοινί απ' το λαιμό και ένα άλλο παιδί το σέρνει σα μουλάρι. Το μεταμφιεσμένο αυτό παιδί το ονομάζουν περπερίτσα ή περπερούνα και στη Φθιώτιδα βύδρα. Οπως ο αρκουδιάρης σέρνοντας την αρκούδα γυρίζει όλα τα σοκάκια του χωριού κι από πίσω του ακολουθούν μικροί και μεγάλοι, έτσι κι εδώ. Το παιδί που σέρνει την περπερίτσα φτάνει μπρος στην πόρτα του ενού σπιτιού, στέκεται. Βγαίνει από μέσα η νοικοκυρά μ' ένα κανάτι νερό στο χέρι. Τ' άλλα παιδιά από γύρω αρχίζουν και τραγουδούν ένα τραγούδι μονότονο. Σχεδόν το απαγγέλουν ρυθμικά: "Περπερίτσα περπατεί, το Θεό παρακαλεί...". Ενόσω τα παιδιά τραγουδούν, η περπερίτσα χορεύει ακολουθώντας το ρυθμό του τραγουδιού. Η νοικοκυρά χύνει το νερό απάνω της και τη φιλοδωρεί με κάτι νόμισμα. Ετσι περνούν όλα τα σπίτια. Το έθιμο επικρατεί και στους βλαχόφωνους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας, μα σ' αυτούς η περπερίτσα τραγουδιέται βλάχικα. "Περπερούν βασιλικό ντε πλόι το βαρικό...", που λέει "Περπερούνα βασιλική, δώσε βροχή και στο βαρκό, ο βαρκός ξεράθηκε, η θάλασσα λιγόστεψε".]
Πηγή: [Λουκόπουλος 1938, 205]




©
Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

Αυτή η εργασία χορηγείται μόνο με άδεια Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.

Μάιος, ο μήνας των ανθέων-γιατί φτιάχνουμε άνθινα στεφάνια; Άνοιξη 3ο μέρος

Ο μήνας οφείλει το όνομα του στη μητέρα του θεού Ερμή τη Μαία.
Η Μαία, ήταν κόρη του Άτλαντος.





Ο μήνας θεωρείτο ιερός σεπτός, διότι ήταν πέμπτος στο ημερολόγιο των Ρωμαίων και το πέντε όπως και στους Έλληνες,
(διότι και οι αισθήσεις είναι πέντε),
ήταν ο ιερός αριθμός της θεότητος και σύμβολο του ήταν ο κύκλος,
η σφαίρα, που συμβόλιζε το ΤΕΛΕΙΟΝ.

ὁ πέμπτος, Μάϊον δὲ αὐτὸν οἱ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν

Σύμφωνα με τον Πρόκλο, η Μαία συμβόλιζε τα αφανή, τα κρυμμένα, τα μυστικά και ήταν εκείνη που τα φανερώνει, που τα φέρνει στο φως.
Για το λόγο αυτό και τις γυναίκες που θα βοηθήσουν άλλες γυναίκες να φέρουν στο φως το παιδί τους, από τον σκοτεινό κόσμο της μήτρας, τον μυστικό κόσμο, στον έξω κόσμο των θνητών τις ονομάζουμε ΜΑΙΕΣ.

Παιδί της Μαίας (φρόνησης) και του Δία (νου) ήταν ο Ερμής, ο θεός ΛΟΓΟΣ, που με αυτόν δηλώνονται τα άδηλα παθήματα της ψυχής, για το λόγο αυτό ο Ερμής ήταν ο ψυχοπομπός, αυτός που οδηγούσε τις ψυχές στο πέρασμα τους στον Άδη όπου και θα γινόταν η κρίσις τους.



                     Ο Ερμής επιστρέφει την Περσεφόνη στη μητέρα της από το σκοτεινό βασίλειο του Πλούτωνα

Η Μαία είναι η νοητή ύλη που κοσμεί τον κόσμο και γεννά τα όντα από ύλη, οι θεολόγοι την ταύτισαν με το ΥΔΩΡ. 
(πόσο σωστή ταύτιση, αφού βασικό συστατικό της ζωής είναι το νερό, τόση σοφία τόσο καλά κρυμμένη).





Πρώτη γιορτή κατά το μήνα Μάιο, ήταν οι ικεσίες περί σεισμών, διότι
η Μαία θεωρείτο η θεά που μπορούσε να κινήσει τα νερά και τη γη.
Για το λόγο αυτό, οι Ρωμαίοι τελούσαν ικεσίες κατά το μήνα Μάιο,


….πρώτη δὲ ἑορτὴ τοῦ Μαΐου παρὰ Ῥωμαίοις αἱ περὶ σεισμῶν ἱκεσίαι

διότι όπως και οι Έλληνες, πίστευαν ότι η Μαία ως κόρη του Άτλαντα ήταν η έφορος των υδάτων, ενώ άλλοι θεολόγοι θέλουν τον Ερμή έφορο των υδάτων. 
Αφιέρωναν τιμές σε αυτήν και στον Ερμή σε πηγές και φρέατα.
Η ταύτιση της Μαίας με το νερό, εμφανίζεται και στην ιστορία των Συρίων,
(σε άλλο κεφάλαιο θα ασχοληθούμε με την καταγωγή των Συρίων) όπου μαία, ονόμαζαν το ύδωρ και μηΐουρι τα υδροφόρια, στη δική τους γλώσσα.





Ο Ερμής θεός Λόγος, παιδί του Διός (νου) και της Μαίας της θεάς της φρόνησης.
Το γιο της τον Ερμή Λόγο, πάντοτε τον παρίσταναν νέο, 
διότι ο λόγος δεν γηράσκει ποτέ, και στα πόδια του είχε φτερά, 
διότι ο ΝΟΥΣ και ο ΛΟΓΟΣ είναι πάντοτε οξείς και ταχείς. 

Τον Ερμή τον παρίσταναν με τετράγωνο σχήμα, 
μέγιστο τεκμήριο του ΑΛΗΘΗ ΛΟΓΟΥ για τους Έλληνες.
Ο προχωρητικός λόγος, ο ΙΕΡΟΣ ΛΟΓΟΣ ονομαζόταν Ερμής, 
διότι όταν η Μαία γέννησε το θεό, εκείνος μίλησε πριν ακόμη ακουμπήσει στη γη.

Η Ίρις κουβαλάει τον Ερμή Λόγο

Μέχρι σήμερα, όταν θέλουμε να πούμε ότι κάποιος είναι έξυπνος,
λέμε ότι αυτός έχει ΤΕΤΡΑΓΩΝΗ ΛΟΓΙΚΗ,
επικαλούμαστε δηλαδή τον ΕΡΜΗ ΛΟΓΟ, το Θείο Λόγο
που παριστάνονταν με το τετράγωνο.


….ὃ δὴ τετραγωνικὸν σχῆμα τυγχάνει. εἰ τοίνυν νοῦς καὶ λόγος εἶναι δέδεικται

Διότι ο ΑΛΗΘΗΣ ΛΟΓΟΣ έχει όλα του τα μέρη ΙΣΑ και από όποια πλευρά και αν γυρίσεις τον κύβο, η βάση του είναι ίση, δηλώνοντας έτσι το Νου και τον Λόγο, ενώ τον απατηλό λόγο τον συμβόλιζαν πολυγωνικό.

Οι Αιγύπτιοι, με το τετράγωνο σχήμα παρίσταναν τον κέρκωπα
(ένα είδος πιθήκου, δείτε το μύθο στο koukoura.blogspot.com),
διότι από όλα τα ζώα αυτό μόνο ήταν νοήμων και δεκτικό μαθήσεως και επιστήμης.
Για το λόγο αυτό ακόμη και σήμερα έφτασε ο πίθηκος να ονομάζεται μαϊμού, όνομα που έχει άμεση σχέση με την Μαία και τον Ερμή Λόγο με την τετράγωνη λογική, όπως θα δούμε παρακάτω, από τις γιορτές που γινόταν προς τιμήν των θεοτήτων αυτών.


Ο αρχιερέας κήρυττε την πρώτη του μηνός Μαΐου, να απέχουν από τη βρώση ποδών και κεφαλής οποιουδήποτε ζώου, προς αποφυγή των νόσων των αρθρώσεων. 
Κατά το μήνα Μάιο, οι Ρωμαίοι τελούσαν τη γιορτή των Ροσαλίων. 
Γιορτή των ρόδων δηλαδή.
Ήταν η γιορτή που ήταν αφιερωμένη στους προγόνους τους, τους μαίορες, ημέρα που τους τιμούσαν προσφέροντας στους νεκρούς φαγητά, νεκρόδειπνα, όπου τους μνημόνευαν για να μην ξεχαστεί η ιστορία τους, για να θυμούνται τις ρίζες τους, τις ελληνικές ρίζες τους, τα ελληνικά τους έθιμα που τα μετέφεραν σε άλλη πατρίδα. 
(το έθιμο των Ροσαλίων είναι αρχαίο ελληνικό και σε άλλο κεφάλαιο θα δούμε την προέλευση του)


Ήταν η γιορτή κατά την οποία στόλιζαν τη γη τη Μητέρα Γαία με λουλούδια, ήταν η πανήγυρις, όπου τιμούσαν τον Ερμή και την μητέρα του Μαία.





Οι έμποροι και οι πραγματευτές εύχονταν στη Μαία και στον Ερμή για καλά και ακίνδυνα κέρδη, διότι εκτός των άλλων ο Ερμής θεωρούνταν και προστάτης του εμπορίου, και τα κέρδη θεωρούνταν ότι προέρχονται από την ύλη που ορίζεται από την μητέρα του Μαία.


ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ

Σύμφωνα με τις καλένδες (η πρώτη μέρα κάθε μήνα) του μήνα Μαΐου, που οι Ρωμαίοι τις έλεγαν Μαΐαις, τιμούσαν τη Γη την πρώτη νύμφη, για το λόγο αυτό στολίζουμε τα πάντα με λουλούδια.
Τιμούσαν όμως και τις άγνωστες, τις φοβερές δυνάμεις της,
διότι η έμφυτη θέρμη του ήλιου που χτυπά πάνω στην επιφάνεια της γης, την κάνει κι οργιάζει, φουσκώνει και αναβράζει, με αποτέλεσμα η γη να σκιρτά και να σαλεύει και να δημιουργούνται σεισμοί (απλοΐκή εξήγηση σεισμών, για το λαό).


….ὅτι τὴν ἔμφυτον θέρμην ἐπὶ τὴν ἐπιφάνειαν ἡ γῆ ἀναβράζουσα γαυριᾶν ὥσπερ καὶ σκιρτᾶν ἐξαγομένη σάλους ἐμποιεῖ ὡς ἐπίπαν κατὰ τὸν Μάϊον μῆνα.


Για το λόγο αυτό, κατά το μήνα Μάιο τιμούσαν τη ΜΑΙΑ, 
δηλαδή τη ΓΗ και τη γιορτή αυτή την ονόμαζαν ΜΑΪΜΟΥΔΙΣΜΑ 
μαϊμουδίζειν> το εορτάζειν την Μαίαν. 
Ονόμαζαν δε και Μαϊουμά την εποχή που τελούσαν αυτήν την γιορτή, 
γι’ αυτό και ήταν γιορτή αφιερωμένη στις κρυφές δυνάμεις της ΓΗΣ.
Επειδή και τα διάφορα πιθηκοειδή ιδιαίτερα ο έξυπνος κερκοπίθηκος, το ζώο με την τετράγωνη λογική των Αιγυπτίων, έκανε πολλά «κουνήματα», «μαϊμουδίσματα», όπως η γη που έχει τη δύναμη να σείεται, να κουνιέται, ζώο που ταυτίστηκε με την ευφυΐα και την εξυπνάδα, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ονομάστηκε και μαϊμού.





Στις αρχές του μήνα Μαΐου, την πρώτη μέρα «πρωτομαγιά», γινόταν πανήγυρις στη Ρώμη 
(η λέξη πανήγυρις είναι αρχαία ελληνική), και στην παραλιακή πόλη την Οστιάν, όπου οι άρχοντες των Ρωμαίων απολάμβαναν το πρώτο θαλασσινό τους μπάνιο, πετώντας ο ένας στον άλλο νερό. (εσείς κάνετε το πρώτο σας μπανάκι το Μάη;)
Η Όστια ήταν παραλιακή πόλη όπου κατέληγαν τα νερά του ποταμού Τίβερη.


Οι Ρωμαίοι σύμφωνα με τους ιστορικούς τους, 
έλεγαν τους πάτριους προγόνους τους μαίορες, προς τιμήν της Μαίας,


….μαίορες δὲ τοὺς προγόνους πατρίως καλοῦντες Μάϊον


και εννοούσαν τους προγόνους τους, που στις περισσότερες πόλεις τους, ιδιαίτερα από τη Ρώμη και κάτω, είχαν ελληνική καταγωγή, διότι ήταν αποικίες Κρητών, Πελοποννησίων, κατοίκων της Εύβοιας και άλλων ελληνικών περιοχών. 
Προς τιμήν της Μαίας και των προγόνων τους μαιόρων, ονόμασαν το μήνα Μάιο, οι Ρωμαίοι. 
(Ενώ ο Πλούταρχος, προσπαθώντας να ετυμολογήσει το όνομα Μάιος, γράφει ότι το όνομα ίσως να είναι αφιέρωση για τους μεγαλύτερους σε ηλικία

«Μαϊώρεις γαρ οι πρεσβύτεροι»,

δεν ήταν δυνατόν να έχει τέλεια πρόσβαση στην Ρωμαϊκή Ιστορία, γνώριζε ένα μέρος της.
Σήμερα, έστω και με τα λίγα ιστορικά κείμενα που έχουν διασωθεί, ευτυχώς για να μας διαφωτίζουν, μαθαίνουμε την ιστορία όχι μόνο της πατρίδας μας, της γειτονιάς μας, αλλά και ολόκληρου του πλανήτη.)


Η γιορτή των Ροσαλίων, ταυτίστηκε με τη γιορτή των Λεμουρίων, 
καμμιά σχέση όμως δεν είχε με αυτή. 
Ήταν δυο γιορτές που ενώθηκαν στη συνείδηση του λαού με το πέρασμα του χρόνου.
Τα καλά πνεύματα των προγόνων, μπερδεύτηκαν με τα πονηρά πνεύματα των Λεμουρίων.
Στη Ρώμη κατά το μήνα Μάιο, γινόταν και η γιορτή των Λεμουρίων, που ήταν γιορτή ειδώλων, φασμάτων και εμπαθών δαιμόνων, κυριευμένα από πάθη και ίσως και κακία που χαίρονται στους τάφους (σήμερα τα λέμε φαντάσματα).


Ῥωμαίοις ἐτελεῖτο ἡ λεγομένη Λεμούρια, οἷον τιμαὶ
εἰδώλων ἢ φασμάτων ἢ δαιμόνων ἐμπαθῶν,


Οι φιλόσοφοι πιστεύουν ότι είναι επόπτες, 
δηλαδή επιτηρητές που συνυπάρχουν με το ανθρώπινο σώμα.

Τα λεμούρια ήταν άτακτα, πολύ ενοχλητικά και τρομοκρατούσαν τους ανθρώπους, ιδιαίτερα αν ήταν είδωλα ανθρώπων που είτε δεν είχαν ταφεί,
είτε είχαν βρει τραγικό και ξαφνικό θάνατο.

Η γιορτή των Λεμουρίων τελούνταν στις 9-13 Μαΐου.

Η γιορτή παραπέμπει στα Ανθεστήρια (Διονύσια) των Ελλήνων
που γινόταν στα τέλη του Φεβρουαρίου, αρχές Μαρτίου,
και ήταν εκτός των άλλων και γιορτές αφιερωμένες στις ψυχές.

Τα καλά πνεύματα-ψυχές οι προστάτες των ανθρώπων

λεγόταν λάρες, τα πονηρά λεγόταν λεμούρια.

Η γιορτή τελούνταν τη νύχτα, οι κάτοικοι χτυπούσαν χάλκινα αντικείμενα για να διώξουν τα κακά αυτά πνεύματα (βλέπε ταφικά έθιμα), έριχναν κουκιά που θεωρούνταν νεκρική τροφή, οι ναοί εκείνη τη μέρα παρέμεναν κλειστοί και ήταν αδιανόητο το διάστημα εκείνο να τελεστεί γάμος.

(έτσι επικράτησε να θεωρείται ο Μάιος ως μήνας ακατάλληλος για γάμους.)


Ο μήνας Μάιος ήταν ο μήνας της ΓΗΣ, που θεωρείται η πρώτη νύμφη,
οι πρώτοι γάμοι ήταν της μητέρας Γαίας με τον Ουρανό,
όταν τα πάντα ήταν γόνιμα.

Σύμφωνα με τους αρχαίους θεολόγους γάμος θεωρείται
η αδιαίρετη συνένωση και η συμπλοκή δυνάμεων,
όπως γράφουν και τα Ορφικά.


ΠΡΩΤΗΝ ΓΑΡ ΝΥΜΦΗΝ ΤΗΝ ΓΗΝ ΚΑΛΟΥΣΙΝ


Για το λόγο αυτό οι πρόγονοι μας Έλληνες αλλά και οι Ρωμαίοι είχαν αφιερώσει το μήνα αυτό στη Γαία-Μαία, και για το λόγο αυτό δεν τελούνταν γάμοι κατά το μήνα αυτό, και αυτό έχει μείνει μέχρι τις μέρες μας, που ενώ τα πάντα στη φύση συνηγορούν για έναν ωραίο γάμο, ο λαός μας αν και τελεί γάμους κατά τον μήνα αυτό, λέει όμως το γνωμικό
«το μήνα Μάη, παντρεύονται μόνο οι γαΐδαροι», γεγονός που ταυτίζεται με τις προλήψεις για τα λεμούρια τα κακά πνεύματα της εποχής,
και η παροιμία λέει:
« Ο γάμος ο μαγιάτικος πολλά κακά 'ποδίδει.»


Στην ελληνική αποικία της Σικελίας στο Βρέττιον, γιόρταζαν την αρπαγή της Περσεφόνης, διότι εκεί πίστευαν ότι άνοιξε το χάσμα απ’ όπου ο Πλούτων άρπαξε την Περσεφόνη. 
Εκεί τα Ανθεστήρια γιορτάζονταν τον Απρίλιο-Μάιο.
Ο Πλούταρχος κι ο Στράβων αναφέρουν ότι οι γυναίκες συνήθιζαν να συλλέγουν άνθη
τους μήνες Απρίλιο-Μάιο και με αυτά έπλεκαν στεφάνια, τα οποία έπρεπε οπωσδήποτε να είναι χειροποίητα από γυναίκες της περιοχής και ΟΧΙ ΑΓΟΡΑΣΤΑ, γεγονός που θεωρούνταν ΑΙΣΧΡΟ, για μια τόσο σπουδαία γιορτή.





Ακόμη και σήμερα το μαγιάτικο στεφάνι, είναι ένα από τα έθιμα αυτά της αρχαιότητας που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας, περιμένοντας να ανακαλύψουμε την προέλευση τους που είναι πανάρχαιη, αλλά φαντάζει τόσο κοντινή και τόσο οικεία.



Μέχρι πριν λίγα μόλις χρόνια το μαγιάτικο στεφάνι ήταν μια ιεροτελεστία, και έπρεπε να φτιαχτεί από συγκεκριμένα φυτά, για ξεχωριστό λόγο το καθένα.





Κλωνάρι λυγαριάς έπρεπε να χρησιμοποιηθεί για να του δοθεί το κυκλικό σχήμα του σχήμα, που είναι το σχήμα της τελειότητας, το σχήμα που δηλώνει ότι τίποτε δεν έχει αρχή και τέλος, αλλά τα πάντα αναγεννώνται συνεχώς.
Η λυγαριά έφερνε και καλοτυχία στα κορίτσια, ήταν ένα από τα αγαπημένα φυτά της θεάς Αρτέμιδος και από εκεί προήλθε το έθιμο, όταν βρέθηκε εικόνα της Ταυρίας θεάς τυλιγμένη σε λυγαριά.
Η Αρτέμιδα λατρευόταν και ως θεότητα αγροτική, για το λόγο αυτό η λυγαριά ήταν αφιερωμένη σε αυτήν, και οι κοπέλες από αυτήν ζητούσαν καλή τύχη, ως σεμνή θεά που ήταν.
Η λυγαρία δενόταν στο σώμα των γυναικών, αργότερα έλεγαν για να ‘ χουν λυγερό κορμί, η αποτρεπτική και η βλαστική δύναμη του δέντρου ήταν η αρχική αιτία.

Για να έχει καλοτυχία και ευτυχία το σπίτι, απαραίτητο ήταν το ανθισμένο κλαδί ελιάς και το αγιόκλημα (αιγόκλημα), και για να έχει καλή σοδειά απαραίτητο το στάχυ και κόκκινα λουλούδια.

Έπρεπε να έχει πολλών ειδών λουλούδια, ώστε να είναι ολάνθιστος ο βίος των ενοίκων, έτσι οι μαργαρίτες, τα μυρωδάτα τριαντάφυλλα, οι βιολέτες, τα γαρύφαλλα κλπ, ήταν απαραίτητα στο στεφάνι.

Για τις κακές τις γλώσσες έπρεπε να μπει αποτρεπτικό φυτό και για τον λόγο αυτό διάλεξαν μια-δυο ρίζες κουκιάς με τα άνθη και τους καρπούς τους.

Για τους ανεπιθύμητους τσουκνίδα.

Για το κακό το μάτι έδεναν κορδέλα θαλασσιά με ένα μεγάλο κεφάλι σκόρδου, ακριβώς στο κέντρο του στεφανιού, ώστε να είναι ορατό.


Άλλα έθιμα του τόπου


Κυρίαρχο στις γιορτές της άνοιξης ήταν το δέντρο του Άττι,
που στη συνέχεια έγινε το παραδοσιακό γαϊτανάκι,
όπου όλοι γιόρταζαν κάτω από τις κροκί και πορφυρές κορδέλες του,
που παρίσταναν τις ζεστές ακτίνες του ήλιου
(δείτε στις ετικέτες έθιμα το έθιμο του Ζαφείρη, το μαγιόξυλο, το γαϊτανάκι)


Tο μαγιόξυλο


Οι γυναίκες κυλιόταν πάνω στη χλόη, αγκάλιαζαν τους χονδρούς κορμούς των δέντρων, για να πάρουν από τη μάνα γη τη γονιμότητα της, περιζωνόταν με λυγαριά, το ιερό φυτό της Αρτέμιδος, για να είναι ευλύγιστες και να αποτρέπουν από πάνω τους τις ασθένειες.

Στη Θράκη και στη Μ. Ασία οι γυναίκες έφτιαχναν ξύλινους φαλλούς (βηλάρες) τους στόλιζαν με χλόη και λουλούδια και χάριζαν η μια στην άλλη το μαγιόξυλο, το Μάη.

Σε άλλα μέρη οι άνδρες οι ίδιοι ντύνονται με λουλούδια, και τους περιφέρουν στα σπίτια ως «Μαγιόπουλο», αλλού ντύνουν με λουλούδια μικρά αγόρια, κρατώντας στα χέρια κλαδιά δέντρων ανθισμένων. 

Αλλού ντύνουν άνδρα ή παιδί πιπεριά.
Έθιμο που γίνεται ακόμη σε χωριά της Θράκης, απαιτεί κατά την ημέρα της Πεντηκοστής, να πηγαίνουν στην εκκλησία οι γυναίκες κρατώντας ένα κλαδί καρυδιάς στο χέρι τους, αυτό το έβαζαν κάτω για να γονατίσουν επάνω του.

Σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες αυτή τη μέρα οι ψυχές περνούνε το γεφύρι της Κρίσης. 
Όσες είναι καθαρές οδεύουν για τον παράδεισο, οι ακάθαρτες πέφτουν στην κόλαση.
Εδώ φαίνεται καθαρά η μίξη εθίμων και θρησκειών.



Στεφάνια αφιερωμένα στη μάνα ΓΑΙΑ-ΜΑΙΑ που τόσο απλόχερα χαρίζει ποικίλους καρπούς και είναι γεμάτη ομορφιά, που ο άνθρωπος μέσα στην άγνοια του καταπατά, προκαλώντας συνεχώς (την μήνιν) την μανία της και κάποια στιγμή και την εκδίκηση της που θα προκαλέσει πόνο και θάνατο.



Στο χέρι μας είναι να πάψουμε να την προκαλούμε και συνεχώς να την υμνούμε.





Ορφικός Ύμνος 26

Γῆς, θυμίαμα πᾶν σπέρμα πλὴν κυάμων καὶ ἀρωμάτων

Γαῖα θεά, μῆτερ μακάρων θνητῶν τ' ἀνθρώπων,
πάντροφε, πανδώτειρα, τελεσφόρε, παντολέτειρα,
αὐξιθαλής, φερέκαρπε, καλαῖς ὥρῃσι βρύουσα•
ἕδρανον ἀθανάτου κόσμου, πολυποίκιλε κούρη,
ἣ λοχίαις ὠδῖσι κύεις καρπὸν πολυειδῆ•
ἀιδίη, πολύσεπτε, βαθύστερν', ὀλβιόμοιρε,
ἡδυπνόοις χαίρουσα χλόαις, πολυάνθεμε δαῖμον,
ὀμβροχαρής, περὶ τὴν κόσμος πολυδαίδαλος ἄστρων
εἱλεῖται φύσει ἀενάῳ καὶ ῥεύμασι δεινοῖς•
ἀλλά, μάκαιρα θεά, καρποὺς αὔξοις πολυγηθεῖς,
εὐμενὲς ἦτορ ἔχουσα, σὺν εὐόλβοισιν ἐν ὥραις.

Ορφικός Ύμνος ΓΗΣ 26

Γαία θεά, μητέρα θεών και των θνητών ανθρώπων,
πάντροφε, πανδώτειρα (που τρέφεις και δίδεις τα πάντα)
τελεσφόρε, παντολέτειρα
(που τα πάντα τελειοποιείς και τα πάντα θανατώνεις)
που φέρεις και αυξάνεις τους καρπούς,
γεμάτη καλές εποχές, θεμέλιο του αθανάτου κόσμου,
πολυποίκιλη κόρη που κυοφορείς ποικίλους καρπούς με ωδίνες,
αιώνια πολυσέβαστη, βαθύστερνη καλότυχη,
που χαίρεσαι στις μυρωδάτες χλόες,
πολυάνθεμη θεά, αγαπάς τη βροχή,
γύρω σου πολυδαίδαλος κόσμος άστρων περιστρέφεται αέναα (διαρκώς)
και δίνες ρευμάτων, αλλά μακάρια θεά,
αύξησε τους καρπούς προξένησε μας χαρά,
με φιλεύσπλαχνη καρδιά και πλούσιες εποχές.

Απόδοση στίχων: Ματσιαρόκου Χρυσούλα

©
Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

Αυτη η εργασία χορηγείται μόνο με άδεια Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.

το έθιμο του Ζαφείρη το Μαγιόξυλο το γαϊτανάκι

Σε όλη την Ήπειρο, αλλά και σε πολλά μέρη της Μακεδονίας,
την Κυριακή του Πάσχα, αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια της άνοιξης,
αναβιώνει το έθιμο του Ζαφείρη.
Το όνομα ποικίλει από τόπο σε τόπο,
αλλού το λένε Μαγιόπουλο, αλλού Φουσκοδέντρι.

Ο Ζαφείρης παίζεται ως εξής:
μικρά παιδιά, κυρίως κορίτσια, παίζουν στα λιβάδια την ανάσταση του Ζαφείρη.
Το Ζαφείρη υποδύεται ένα παιδί, που παριστάνει το νεκρό, ενώ τα άλλα παιδιά μαζεύουν λουλούδια, χλόη και φύλλα και στολίζουν με αυτά το «νεκρό», ενώ τον μοιρολογούν με οδυρμούς, κρατώντας καλάμια αντί για λαμπάδες:


Για ειδέστε νιο που ξάπλωσα, για ειδέστε κυπαρίσσι!
Δε σειέται, δε λυΐζεται, δε σέρν' τη λεβεντιά του.
Ποιος σο’ ‘κοψε τις ρίζες σου και στέγνωσ' η κορφή σου;
Τι μο’ ‘καμες, λεβέντη μου, τι μο’ καμες, ψυχή μου!
Μη να 'ναι και χινόπωρο, μη να 'ναι και χειμώνας;
Τώρα να 'ρθει η άνοιξη να 'ρθει το καλοκαίρι,
παίρνουν κι ανθίζουν τα κλαδιά κ' οι κάμποι λουλουδίζουν,
έρθαν πουλιά της άνοιξης, έρθαν τα χελιδόνια,
για κ' η μεγάλη Πασχαλιά με το Χριστός Ανέστη,
που ντυούνται νιοι στα κόκκινα, γερόντοι στα μουρέλια,
κ' εσύ, μωρέ λεβέντη μου, μέσα στη γη τη μαύρη,
πού να σειστής, να λυϊστής, να σύρς τη λεβεντιά σου;
Ξεσφάλισε τα μάτια σου!

Έπειτα όλα τα παιδιά μαζί φωνάζουν:
Σήκου, Ζαφείρη, σήκου!
και ο Ζαφείρης, ανασταίνεται, ξεπετιέται απότομα από το στολισμένο νεκροκρέβατο του και κυνηγά με φωνές και γέλια τα υπόλοιπα παιδιά,
που τρέχουν με όλη τους τη δύναμη μακριά.
Όποιον πιάσει ο Ζαφείρης με τη σειρά του θα γίνει ο νεκρός Ζαφείρης, είτε αμέσως, είτε την επόμενη χρονιά, ανάλογα με την όρεξη για παιχνίδι.

Σε ορισμένες περιοχές τη θέση του παιδιού, παίρνει ένα ξύλινο ομοίωμα, ένα είδος σκιάχτρου, που πρώτα το έπαιρναν μαζί τους στην εκκλησία να διαβαστεί,
να λειτουργηθεί.
Μετά το έθαβαν κάτω από πρασινάδες, και λουλούδια, το στόλιζαν με τιμές, κλάματα κι οδυρμούς και στο τέλος του τραγουδιού το ανάσταιναν και τραγουδούσαν τρέχοντας και χορεύοντας στα χωράφια.

....διόπερ τοὺς Φρύγας ἠφανισμένου τοῦ σώματος διὰ τὸν χρόνον εἴδωλον 
κατασκευάσαι τοῦ μειρακίου, πρὸς ᾧ θρηνοῦντας ταῖς οἰκείαις τιμαῖς.... ....

γι' αυτό οι Φρύγες όταν χάθηκε το σώμα (του Άττιδος) κατασκεύασαν είδωλο νέου, για να θρηνούν και να προσφέρουν τις αρμόζουσες τιμές....

Στη Μακεδονία συνηθιζόταν παλαιότερα, πάνω από το νεκρό παιδί ή σκιάχτρο, εκτός από λουλούδια να υψώνουν και τύμβο με πετραδάκια, σε ύψος 20-25 πόντων, πανάρχαιο Φρυγικό έθιμο, από την εποχή του βασιλιά Μίδα.
Οι Μακεδόνες βασιλείς συνήθιζαν να υψώνουν τύμβους πάνω από τους τάφους τους.
Από εκεί λοιπόν και η συνήθεια των παιδιών, που μιμούνται τα έθιμα των μεγαλυτέρων.

Το έθιμο είναι γνωστό,
είναι ο Άττις, ο Άδωνις, είναι ο Διόνυσος,
είναι ο θεός Ήλιος που πεθαίνει και ανασταίνεται,
είναι η παράδοση μας, είναι οι ρίζες μας που ο σύγχρονος τρόπος ζωής μας αποξένωσε από αυτές.

Παρόμοιο έθιμο, που έχει άμεση σχέση με τη λατρεία του Άττι γίνεται και στην Κέρκυρα, είναι το Μαγιόξυλο.
Άνδρες φορώντας λευκά ρούχα και κόκκινα μαντήλια δεμένα στο λαιμό, τραγουδούν το Μάη περιφέροντας έναν ολόισιο κορμό κυπαρισσιού στολισμένο με άνθινα στεφάνια και κουδουνάκια. Από την κορυφή του δέντρου κρέμονται πολύχρωμες κορδέλες.

Είναι το Μαγιόξυλο, είναι ο Άττις ο νεαρός ακόλουθος της Μητέρας θεάς Κυβέλης.

Οι Φρύγες ήταν λαός που κατοικούσε στη Θράκη, την πανάρχαιη εκείνη εποχή Θράκη λεγόταν όλη η περιοχή πάνω από τη Θεσσαλία, δηλαδή η Μακεδονία, η σημερινή Θράκη μέχρι το Βυζάντιο και ψηλά όλη τη σημερινή Βουλγαρία, μέχρι περίπου τη σημερινή Ρουμανία.
Φρυγία λεγόταν η περιοχή που σήμερα βρίσκεται η Ημαθία, εκεί ήταν το βασίλειο του βασιλιά Μίδα του Γόρδιου, που η περιοχή του βασιλείου του ήταν τόσο εύφορη που ακόμη και τα τριαντάφυλλα γινόταν διπλά, με εξήντα φύλλα.
Όταν οι Φρύγες έγιναν πολλοί και δεν τους χωρούσε ο τόπος, μετανάστευσαν στη Μικρά Ασία, στην περιοχή της Λυδίας και εκεί έφτιαξαν το νέο τους βασίλειο, παίρνοντας μαζί τους τα έθιμα και τις συνήθειες τους καθώς και τη λατρεία των θεών τους.
Οι Φρύγες ως πανάρχαιος λαός λάτρευαν και μια πανάρχαιη θεότητα τη Μητέρα θεά Κυβέλη που ταυτίζεται με τη Μητέρα θεά Ρέα, μητέρα θεών και ανθρώπων.

Η θεά αυτή λατρευόταν από όλους τους Θρακικούς λαούς στα Καβείρια Μυστήρια της Σαμοθράκης, πριν και μετά τους κατακλυσμούς.
Το ότι η θεά ταυτίζεται απόλυτα με τη Μητέρα θεά της Μινωικής εποχής ή τη Ρέα, δεν θα πρέπει να μας ξενίζει, διότι οι Κρήτες θαλασσοπόροι όργωναν όλον το γνωστό τότε κόσμο με τα πλοία τους, και η λατρεία της θεάς Μητέρας ήταν κοινή στους λαούς.

Το λιοντάρι ήταν το ιερό ζώο της Μητέρας θεάς Κυβέλης, διότι αυτό από όλα τα ζώα θεωρήθηκε το ισχυρότερο από όλα τα ζώα, ο βασιλιάς των ζώων, που το είδος του αφθονούσε σε όλη τη Θράκη και την Μ. Ασία. Το άρμα της θεάς το έσερναν λιοντάρια.

Σύμφωνα με το μύθο η γέννηση της θεάς Γαίας-Ρέας-Κυβέλης, έχει ως εξής:

στη Φρυγία ο Ουρανός (που ταυτίζεται με το Δία)
άφησε να πέσει ένας σπόρος με διπλή φύση, αρσενική και θηλυκή.
Από το σπόρο βλάστησε ένα πανέμορφο δέντρο η αμυγδαλιά που μέσα της κατοικούσε μια Νύμφη που λεγόταν Άγδηστις, που ταυτίζεται με την κόρη του ποτάμιου θεού Σαγγάριου. Η κόρη έκοψε τους καρπούς του δέντρου και τους άφησε να πέσουν πάνω στο γυμνό στήθος της. Αμέσως η Άγδηστις εξαφανίστηκε και από αυτήν και το δέντρο γεννήθηκε ο Άττις. Το μωρό ανέθρεψε μια κατσίκα που ταυτίζεται με την Αμάλθεια που έθρεψε τον μικρό Δία.

Ο Άττις όσο μεγάλωνε γινόταν πανέμορφος με μια παιδική αθωότητα 
που τον έκανε ακόμη πιο γοητευτικό.
Η θεά Κυβέλη όταν αντίκρυσε τον πανέμορφο αγνό αυτό νεαρό θέλησε 
να τον κάνει ακόλουθο και ιερέα στα μυστήρια της λατρείας της.
Απαίτησε από τον Άττι πλήρη αγνότητα, 
και απομάκρυνση από σωματικές και σαρκικές απολαύσεις.
Ο Άττις ήταν πιστός ακόλουθος της θεάς, μέχρι που συνάντησε την κόρη του ποταμού Σαγγάριου, την πανέμορφη Άγδηστι, που έσμιξε μαζί της κάτω από το ιερό της δέντρο, σύμφωνα με άλλη εκδοχή του μύθου.
Μόλις όμως αναλογίστηκε την αθέτηση της υπόσχεσης του στη θεά, αυτοευνουχίστηκε (έκοψε τα γεννητικά του όργανα) και πέθανε αιμόφυρτος.

Μάταια οι ιερείς της Κυβέλης προσπαθούσαν να τον επαναφέρουν στη ζωή. Αμέσως στην Φρυγία έπεσε λιμός, διότι η γη έμεινε άκαρπη για το λόγο αυτό η Μητέρα θεά όρισε κάθε χρόνο να τιμούν οι ιερείς της που λεγόταν Γάλλοι, τη μνήμη του πιστού ακολούθου της.

....κατὰ δὲ τὴν Φρυγίαν ἐμπεσούσης νόσου τοῖς ἀνθρώποις καὶ τῆς γῆς ἀκάρπου γενομένης, ἐπερωτησάντων τῶν ἀτυχούντων τὸν θεὸν περὶ τῆς τῶν κακῶν ἀπαλλαγῆς προστάξαι φασὶν αὐτοῖς θάψαι τὸ Ἄττιδος σῶμα καὶ τιμᾶν τὴν Κυβέλην ὡς θεόν.

Στα έργα τέχνης ο Άττις παρουσιάζεται ως ποιμένας με έναν αμνό στον ώμο ή στα πόδια του, 
να παίζει αυλό.

Πάντοτε ως γνήσιο Φρύγας φορά τον φρυγικό κωνικό γαλάζιο σκούφο που δηλώνει τον έναστρο ουρανό.

Τὴν δὲ τά τε ἄλλα πάντα ἐπιτρέψαι αὐτῷ καὶ τὸν ἀστερωτὸν ἐπιθεῖναι πῖλον· ἀλλ' εἰ τὴν κορυφὴν σκέπει τοῦ Ἄττιδος ὁ φαινόμενος οὐρανὸς οὑτοσί.... 

Άλλη εκδοχή του μύθου θέλει τον Άττι ευνούχο εκ γενετής.
Ο Δίας εξοργίστηκε όταν τον είδε να λαμβάνει μέρος στα Μυστήρια (όργια) της Μητέρας θεάς, έστειλε έναν κάπρο που μαζί με άλλους κατοίκους της Φρυγίας, σκότωσε και τον Άττι. 
(ταύτιση με τον Άδωνι)

Σε άλλο μύθο η Άγδηστις ήταν κόρη του ποταμού Σαγγάριου 
που την ερωτεύτηκε τρελλά ο Άττις και ζήλεψε η Κυβέλη.
Όταν ο Άττις πήγαινε να νυμφευτεί την Άγδηστι η Κυβέλη έστειλε τη μανία και την τρέλα να καταλάβουν τον Άττι, που έκοψε τα γεννητικά του όργανα και πέθανε.
Άλλη εκδοχή του μύθου λέει ότι η Κυβέλη έκοψε το δέντρο που κατοικούσε η Νύμφη και έτσι βρήκε τραγικό θάνατο και η Νύμφη κι όταν είδε αιμόφυρτο τον αγαπημένο της ακόλουθο τον λυπήθηκε και τον μεταμόρφωσε σε ένα είδος πεύκου. 

Γι’ αυτό το πεύκο ήταν το αγαπημένο δέντρο της Μητέρας θεάς.
(συνήθως στόλιζαν κυπαρίσι που έχει ωραίο σχήμα που θυμίζει λυγερόκορμο παλικάρι) 

Οι ιερείς στην τελετή εορτασμού του, λάτρευαν τον Άττι σταυρωμένο πάνω σε ένα δέντρο πεύκου, δεμένο στα πάθη του, και στο τέλος της γιορτής έκοβαν με ευλάβεια αυτό το δέντρο.
Κάτω από το δέντρο τοποθετούσαν ένα λευκό κριάρι (ο βασιλιάς ήλιος στο ζώδιο του κριού).

Το μυστήριο του Άττι διαρκούσε τρεις μέρες, βυθισμένες στη θλίψη και το πένθος.
Μέχρι που ερχόταν η γιορτινή μέρα, η ιλαρή, της ανάστασης του από τη θεά Κυβέλη, ήταν η μέρα της κυριαρχίας του φωτός ενάντια στο σκότος. Οι ημέρες που θα χάριζαν γονιμότητα στα πάντα, ευτυχία στους ανθρώπους που θα είχαν καλή σοδειά.

Στις γιορτές που καθιερώθηκαν να γιορτάζεται ο Άττις, ο λαός στόλιζε δέντρα
(πρώτο στολισμένο ολόκληρο δέντρο στον κόσμο, προάγγελος του Χριστουγεννιάτικου δέντρου) με λουλούδια, στεφάνια, κουδουνάκια, κορδέλες αλλά και καρπούς της Μητέρας Γης και κρεμούσαν διάφορες κορδέλες από αυτό, τις οποίες κρατούσαν και χόρευαν, ως ένδειξη χαράς για την ανάσταση του από τη Μητέρα των Θεών που τον κράτησε αγνό για πάντα κοντά της.

.... ἡ Μήτηρ τῶν θεῶν σκιρτᾶν τε καὶ χορεύειν τῷ παγκάλῳ τούτῳ καὶ ταῖς ἡλιακαῖς ἀκτῖσιν ἐμφερεῖ τῷ νοερῷ θεῷ, τῷ Ἄττιδι. 

Είναι το γνωστό μας γαϊτανάκι, που το όνομα του το οφείλει στις κορδέλες που ήταν μακριές, τα γαϊτάνια, επειδή τα πιο πρόσφατα χρόνια, τέτοιες κορδέλες αγόραζαν από την Ιταλία.
Το έθιμο όμως είναι αρχαίο Φρυγικό. 

Οι κορδέλες που κρεμόταν από το δέντρο παρίσταναν τις ζεστές ακτίδες του ήλιου. 

Το έθιμο συνεχίστηκε για πολλά χρόνια και πέρασε και στους Ρωμαϊκούς πληθυσμούς 
που το διέδωσαν σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης που κατέκτησαν.

Έτσι το γαϊτανάκι χορεύτηκε από όλους τους λαούς της Ευρώπης 
και πέρασε και στην απέναντι μεγάλη ήπειρο.

Είναι λυπηρό που ξεχάστηκαν τόσες όμορφες παραδόσεις και ντροπή μας που δεν κάνουμε προσπάθειες να ψάξουμε και να ανακαλύψουμε τις ρίζες τους και διαβάζουμε χίλιες δυο ανοησίες που γράφονται σε παλιοφυλλάδες ή ακούμε όσα λένε οι φαφλατάδες πατριδοκάπηλοι, όταν η αρχαία ελληνική γραμματεία είναι εκεί και περιμένει να την ανακαλύψουμε.

Αν και έχουν διασωθεί ελάχιστα από αυτήν, 
ο πλούτος της είναι αστείρευτη πηγή μάθησης και διδαχής.
Η ιστορία της Ευρώπης δεν άρχισε από τους Ρωμαίους, εδώ είναι η κοιτίδα του παγκόσμιου πολιτισμού, δυστυχώς τα σημερινά της τέκνα, είναι ημιμαθή για να μην πω τελείως αγράμματα και επαναπαύονται στις δάφνες και τη σοφία των προγόνων, πιστεύοντας ότι είναι παιδιά θεών.

Παιδί θεών για να γίνεις πρέπει να αγγίξεις την πνευματικότητα, πρέπει να καταβάλλεις χρόνο και κόπο, πρέπει να μάθεις, ΟΧΙ να λέγεις μεγαλόστομες κουβέντες, αλλά να μάθεις τις σοφές κουβέντες που είπαν οι σοφοί μας δάσκαλοι για μας και μεις αντί να τις βάλουμε στο μυαλό και την καρδιά, να ομορφαίνουν την ψυχή μας, τις χαρίσαμε παντού και τις ξεχάσαμε, 
χάσαμε το νόημα τους.
 

 
Οι ιερείς της θεάς-μητέρας λεγόταν Γάλλοι, λάτρευαν τον αγαπημένο της Κυβέλης Άττι, ο οποίος ακρωτηρίασε τα γεννητικά του μέλη, για να φτάσει στη θέωση (η κίνηση αυτή δείχνει ότι για να φτάσεις σε ανώτερο πνευματικό επίπεδο, πρέπει να αποποιηθείς όλα τα υλικά αγαθά και τις σωματικές ανάγκες).

Οι ιερείς της Μεγάλης Μητέρας θεάς, ακρωτηρίαζαν τα γεννητικά τους όργανα, γύριζαν τα σπίτια και με «αγερμό» (έρανο), δέχονταν ρούχα γυναικεία που τους προσέφεραν οι κοπέλες. 

Οι ιερείς αυτοί, όταν γιόρταζαν το θάνατο του Άττι, κρατούσαν στα χέρια τους αυγά, σε πομπή με κομμένο δέντρο, θρηνούσαν το χαμό του Άττι, και στο τέλος της γιορτής έθαβαν μέσα στη γη το ομοίωμα του θνητού, που έγινε θεός, μαζί με δυο κόκκινα αυγά που ήταν οι ματωμένοι όρχεις του θεού, που αποποιήθηκε όλες τις σαρκικές ηδονές και επιθυμίες, για να γίνει ο αγαπημένος της Μητέρας Κυβέλης, το θείο δεν έχει ανάγκη φύλου
(παρόμοιοι μύθου Διόνυσου με δυο φύσεις ανδρική θηλυκή, Άδωνι, Ήλιου, Ερμαφρόδιτου).

Αργότερα, οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τα έθιμα των Φρυγών και τιμούσαν τον Άττι με τα Ιλάρια, γιορτές όπου οι ιερείς κουβαλούσαν το δέντρο σύμβολο του Άττι και με λαμπρές τιμές και σε πομπή κουβαλούσαν μεγάλα σκαλιστά αυγά στρουθοκαμήλου.

Μετὰ δὴ τὸ σύμβολον τοῦτο, ὅτε ὁ βασιλεὺς Ἄττις ἵστησι τὴν ἀπειρίαν διὰ τῆς ἐκτομῆς, ἡμῖν τε οἱ θεοὶ κελεύουσιν ἐκτέμνειν καὶ αὐτοῖς τὴν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ἀπειρίαν καὶ κινεῖσθαι ἐκ τούτων, ἐπὶ δὲ τὸ ὡρισμένον καὶ ἑνοειδὲς καί, εἴπερ οἷόν τέ ἐστιν, αὐτὸ «τὸ Ἓν» ἀνατρέχειν· οὗπερ γενομένου, πάντως ἕπεσθαι χρὴ τὰ Ἱλάρια. 

Η λατρεία του Άττι ξέφυγε από τα όρια και τους πραγματικούς συμβολισμούς της, και οι ιερείς ήταν τόσο γυναικωτοί και κατέφευγαν σε τόσα όργια, και σοδομισμούς που αποτελούσαν πρόκληση, με αποτέλεσμα να χάσει η λατρεία του Άττι το ουσιαστικό της νόημα.

Ο Άττις αντιπροσωπεύει τον διπλό χαρακτήρα της φύσης, 
όπου συνυπάρχουν το αρσενικό και το θηλυκό σε μια μορφή. Το θείο δεν έχει φύλο.
Ο μύθος είναι γεμάτος συμβολισμούς.

Η ψυχή γονιμοποιεί το σώμα που είναι γεννημένο από ύλη, πέφτει σιγά-σιγά μέσα στην ύλη, φθείρεται καθώς πορεύεται το σώμα πάνω στη γη οδηγείται σε πάθη, αλλά όταν ο άνθρωπος αποκτήσει αυτοσυνείδηση, τότε σταδιακά θα οδηγήσει την ψυχή του στην κάθαρση και την πνευματικότητα, οδηγώντας την τελικά προς την τελειότητα.

Η ψυχή, που κατά την γένεση είναι καθαρή, (ο νεαρός αγνός Άττις) και αποτελεί όχημα για την κάθαρση, όταν το σώμα δεσμεύεται από ηδονές σωματικές και υλικές, η εκτομή των γεννητικών οργάνων αυτήν ακριβώς την κάθαρση συμβολίζει, για να αρχίσουμε σιγά-σιγά να κατανοούμε τα βαθύτερο νόημα των μύθων, που σα παιδιά από την μια μας προκαλούσαν θαυμασμό, επειδή όμως δεν τους κατανοούσαμε προκαλούσαν φόβο και αποτροπιασμό, όπως συμβαίνει και με πολλούς ακόμη και σήμερα, που κυρίως θέλουν να πλήξουν την αρχαιότατη πολιτισμική μας κληρονομιά, θέλοντας να παρουσιάσουν ως κτήνη τους θεούς της αρχαίας θρησκείας, και τους ήρωες της μυθολογίας και όχι σα γνώσεις καλυμμένες και συμβολισμούς.

Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, και πολλοί φιλόσοφοι σαφώς εμπνεύστηκαν από τους Ορφικούς. Ο Πρόκλος αναλύοντας και σχολιάζοντας τον Πλάτωνα και τα έργα του, αναφέρει σαφέστατα, ότι ο ΥΠΕΡΤΑΤΟΣ ΘΕΟΣ, αυτός που δημιουργεί και εξουσιάζει τα πάντα είναι ΕΝΑΣ, τον ονομάζει Δία, και σημειώνει ότι όλοι οι θεοί του δωδεκαθέου συγκεντρώνονται σε μια θεότητα, και τα ονόματα τους δηλώνουν τις επί μέρους ιδιότητες του ενός, και κάτω από το βλέμμα του κατοικούμε όλοι στη γη:

«ΑΥΤΗ ΔΕ ΖΗΝΟΣ ΚΑΙ ΕΝ ΟΜΜΑΤΙ, ΠΑΤΡΟΣ ΑΝΑΚΤΟΣ, ΝΑΙΟΥΣ’ ΑΘΑΝΑΤΟΙ ΟΙ ΘΕΟΙ, ΘΝΗΤΟΙ, Τ’ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΟΣΣΑ ΤΕ ΗΝ ΓΕΓΑΩΤΑ ΚΑΙ ΥΣΤΕΡΟΝ ΟΣΣΑ ΕΜΕΛΛΕΝ»

(Σ’ αυτήν, στα μάτια του Δία, πατέρα βασιλέα, κατοικούν και οι αθάνατοι θεοί και οι θνητοί άνθρωποι, και όσα έχουν γίνει και όσα μέλλει να γίνουν).

Η γνώση ποτέ δεν ήταν για τους πολλούς, τα μυστήρια ήταν απόκρυφα, η γνώση έπρεπε να διαφυλαχτεί, τα μυστήρια επιβάλλουν μυστικότητα, το όνομα των θεών ιδιαίτερα του Διόνυσου-Δήμητρας-Κόρης, δεν πρέπει να προφέρονται, οι θεότητες είναι απρόσιτες, ανερμήνευτες, επιβάλλουν πλήρη μυστικότητα.

© Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

Ο Νίκος Γκάτσος εμπνεύστηκε από το έθιμο του Ζαφείρη τους υπέροχους στίχους,
ο μεγάλος μας συνθέτης Χριστόδουλος Χάλαρης, τους έντυσε με υπέροχη μουσική και
η Δήμητρα Γαλάνη τους τραγούδησε με την κρυστάλλινη φωνή της.

Η Ηλακάτη επένδυσα το τραγούδι με εικόνες και σας αφιερώνω ένα video-clip, 
με το τραγούδι του Ζαφείρη, από το δίσκο Δροσουλίτες.

-->

Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

Αυτή η εργασία χορηγείται μόνον με άδεια


Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.

Το έθιμο της ΑΙΩΡΑΣ (κούνιας)

Κάθε χρόνο την Κυριακή του Πάσχα, σε πολλά μέρη της Ελλάδος, στην Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη, σε πολλά άλλα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδος, αλλά και σε πολλά νησιά, τελείται το έθιμο της αιώρας. Κάποτε τελούνταν και στις αλησμόνητες πατρίδες.
Το έθιμο διαρκούσε για πολλές μέρες συνήθως μέχρι το τέλος της άνοιξης.

Ο ένας παππούς μου, ήταν Βλάχικης καταγωγής
(από το Μοναστήρι και την Γευγελή),
και κάθε φορά που τύχαινε να βρισκόμαστε στις Σέρρες το Πάσχα,
τηρούσε το έθιμο της αιώρας.

Έδενε χονδρό σχοινί, σε ένα χονδρό κλαδί, ενός μεγάλου δέντρου ακριβώς έξω από το σπίτι του,

(το δέντρο έπρεπε να είναι θαλλοφόρο και όχι ξερό)

κατέβαζε δυο κάθετες άκρες με διχάλα φαρδιά στην άκρη τους,
ανάμεσα στη διχάλα τοποθετούσε μακρόστενη σανίδα, ντυμένη και τυλιγμένη με μια κουρελού, βεβαιωνόταν ότι ήταν σταθερή και μετά έβαζε επάνω τις κορδέλες του.

Κορδέλες χαϊδευτικά είμασταν οι εγγόνες του,
(ιδιαίτερα εγώ και οι αδελφές μου, που ζούσαμε μακριά του)

έτσι μας είχε βαπτίσει ένας στενός του φίλος και πελάτης.
Αν δεν υπήρχε δέντρο, η κούνια έπρεπε να στηθεί στα δοκάρια της εξώπορτας.

Όλα τα κορίτσια, έπρεπε να κουνηθούμε τέτοια μέρα, αλλά πάντα προηγούμασταν των αγοριών σε αυτό το έθιμο

(που μάλλον χαριστικά μετείχαν, το δρώμενο απευθυνόταν σε κορίτσια, και είχε άμεση σχέση με τη γονιμότητα).

Ο παππούς έπλεκε ένα στεφάνι με αγριολούλουδα, το τοποθετούσε στο κεφάλι μας,
έβαζε στις τσέπες μας ένα κόκκινο αυγό και μια πέτρα και έδινε την πρώτη ώθηση στην κούνια.
Καθώς μας έσπρωχνε τραγουδούσε ένα τραγουδάκι στα βλάχικα, που τόσα χρόνια μετά μου είναι δύσκολο να θυμηθώ, σημειώνω ότι η επαφή με τον παππού και την γιαγιά ήταν μόνο για λίγες μέρες κατά το Πάσχα ή τα Χριστούγεννα, και ίσως και λίγες μόνο μέρες κατά τις καλοκαιρινές διακοπές, οπότε δεν είχα μεγάλη επαφή με την βλάχικη γλώσσα, μόνο κάποια τραγουδάκια που μας τραγουδούσε, θυμάμαι αμυδρά.
Το μόνο που θυμάμαι από το τραγούδι της αιώρας είναι ότι κάθε φορά ανέφερε τα ονόματα όλων των κοριτσιών, και καθώς εμείς είμασταν ψηλά στον αέρα εκείνος φώναζε τραγουδιστά, ακαταλαβίστικες για μας προτάσεις, ανάμεσα τους διακρίναμε τα ονόματα μας.
Όταν κάποτε τον ρώτησα τι λέει το τραγούδι, είπε ότι τα ονόματα μας έπρεπε να φτάσουν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, γι’ αυτό τα φώναζε δυνατά.
{Αντίθετα το τραγούδι που τραγουδούσε η γιαγιά, ενώ είμασταν πολύ μικρότερα είναι πιο οικείο, διότι το τραγουδούσαν όλες οι γυναίκες στα μωρά, σε γλώσσα που ήταν οικεία και κατανοητή. Και ποιός δεν ξέρει το:

Κούνια – μπέλα έπεσ' η κοπέλα χτύπησε το γόνα της μέσα στην βαρέλα 
ή σε άλλη εκδοχή χτύπησε το γόνα της και φωνάζει η νόνα της (γιαγιά της),
ή κούνια μπέλα έπεσε η κοπέλα κι έσπασε τα πιάτα, λουκούμια ζαχαράτα και πολλές άλλες εκδοχές, που τραγουδούσαν οι γιαγιάδες στα μικρά εγγόνια τους, και προσάρμοζαν τα λόγια στον χαρακτήρα του κάθε παιδιού, γι’ αυτό και το τραγουδάκι έχει πολλές εκδοχές.}

Το άνθινο στεφάνι, όπως μας έλεγε, συμβόλιζε τη ζωή μας που θα έπρεπε να είναι ανθισμένη σα τα λουλούδια.
Το κόκκινο αυγό συμβόλιζε την ζωή και την γονιμότητα, και το ελπιδοφόρο μήνυμα της αναγέννησης και ανάστασης, ενώ η πέτρα συμβόλιζε την γεμάτη υγεία ζωή, γερή σα πέτρα.
Για την πέτρα ο παππούς έλεγε, βάλτε την βαθιά στην τσέπη να σας φυλά από αρρώστιες, όπως η κούνια κουνιέται πέρα δώθε, έτσι κι οι πέτρες στα νεφρά και την ουροδόχο κύστη να σειούνται και να φεύγουν από τα νεφρά, να μην αρρωστήσετε ποτέ.
Άρα η πέτρα είχε και αποτρεπτική των ασθενειών ιδιότητα, κυρίως ασθενειών που για τις παλαιότερες εποχές ήταν ιδιαίτερα επίπονες και προκαλούσαν φόβο στους ανθρώπους, όπως η πέτρα στα νεφρά ή στην ουροδόχο κύστη.

Για το λόγο αυτό η αιώρα χρησιμοποιήθηκε από τις γυναίκες ως μέσο εφησυχασμού των μικρών παιδιών, που καθώς λικνίζονταν, χαλάρωναν και ησύχαζαν.

Χρησιμοποιήθηκε όμως και από γιατρούς της αρχαιότητας, για χαλάρωση ασθενών, που έπασχαν από διαταραχές του νευρικού συστήματος, κεφαλαλγιών, αλλά και ακόμη και για χαλαρωτικό των γυναικών κατά τις ημέρες της εμμηνορρυσίας. Σύμφωνα με αρχαίους Έλληνες γιατρούς η αιώρα επειδή δεν απαιτεί σωματικό κόπο του ασθενούς, αλλά κινεί τα σώματα, αντίστοιχα με τα γυμνάσια, αερίζει, εξεγείρει, ερεθίζει και ξυπνά, διεγείρει, το έμφυτο πάθος και την ζωηρότητα, σκορπίζει πλήθος ύλης (χημεία σώματος), τονώνει την διάθεση και την κράση του ασθενή, ερεθίζει την σωματική και πνευματική του ανάπτυξη και ικανότητα, και προκαλεί τα ικανοποιητικότερα αποτελέσματα με την λίκνιση των σωμάτων.

Χρησιμοποιούσαν διάφορα είδη αιώρων για θεραπευτικούς σκοπούς.
Υπήρχαν κλίνες αιωρούμενες, υπήρχαν φορεία, αιώρες με υπόβαθρα
(δηλαδή με βάσεις στις γωνίες τους).
Σε αυτές οι ασθενείς είτε ξάπλωναν, είτε λικνίζονταν καθιστοί, ανάλογα με την πάθηση. 
Υπήρχαν και αιώρες σε σχήμα πλοίου, κατάλληλες ιδιαίτερα για ασθενείς με βαριές ασθένειες, που δεν μπορούσαν να κρατήσουν όρθια τα σώματα τους, έτσι ανακουφιζόταν από την κακοπάθεια.  
Η αιώρα πλοίο, δηλαδή αιώρα σε σχήμα βάρκας, πλεκτή ή πάνινη, ήταν κατάλληλη για περιπτώσεις ευπαθών ασθενών, που λόγω χρόνιας κατάκλισης, άνοιγαν πληγές στο σώμα τους, καθώς και για ασθενείς με υδρωπικία, και άλλες περίεργες ασθένειες.
Η χρήση της αιώρας, μαζί με την χρήση
ελλέβορου (ηρεμιστικού φυτού), σε χρόνιες και δύσκολες παθήσεις, χάριζε σε ασθενείς με δύσκολες και χρόνιες παθήσεις ευεξία, οι ασθενείς σιγά-σιγά αναλάμβαναν, καταπραϋνόταν οι διαταραχές του πνεύματος και του σώματος, διότι εκτός των άλλων προκαλούσαν και ύπνο.
Αντίθετα σε περιπτώσεις ληθάργου ασθενών, ακόμη και όσων έπασχαν από ανορεξία, 
η χρήση της αιώρας σε ύπτια θέση
(ξαπλωμένοι οι ασθενείς) πάνω σε φορεία, 
το λίκνισμα σε αιώρα, εξαρτιόταν από το βάρος της ασθένειας.
Η διαπόντιος αιώρα, η γνωστή μας κρεμαστή κούνια, από την αρχαιότητα θεωρείται η σφοδρότατη όλων. Με τις τεράστιες μεταβολές της κίνησης της, προκαλεί τη μέγιστη ευδιαθεσία και χαλάρωση, χαρίζοντας σωματική και ψυχική ισορροπία.

ἡ δὲ διαπόντιος αἰώρα σφοδροτάτη ἐστίν,
μεταβολάς τε πλείστας καὶ μεγίστας ἐργάζεται τῆς ψυχῆς,
συμμιγὴς οὖσα ἔκ τε ῥαθυμίας καὶ φόβου καὶ κινδύνου,
ποτὲ μὲν χαιρόντων ποτὲ δὲ ἀγωνιώντων τῶν πλεόντων·

Το λίκνισμα σε αυτήν την αιώρα, οι εναλλαγές φόβου και κινδύνου, προσφέρουν ευχαρίστηση, μέσα από την φυγοπονία του λικνιζόμενου, τη νωχελικότητα, τη νωθρότητα του, δημιουργείται μια αίσθηση αμεριμνησίας, ανεμελιάς, που προκαλεί διασκέδαση και χαρίζει ευχάριστη διάθεση.
Καθώς η αιώρα λικνίζεται όλο και πιο δυνατά, διασχίζοντας τον αέρα, όλο και ψηλότερα ανάλογα με το ύψος της αιώρας, η αγωνία εναλλάσσεται με χαρά και ευχαρίστηση, έτσι εξάγονται όλες οι χρόνιες παθήσεις, ιδιαίτερα οι ψυχικές, χαρίζοντας στο σώμα ευεξία με την μετέωρη κίνηση της, ηρεμώντας και καταπραΰνοντας τις διαταραχές του ασθενούς. Λύεται η ψυχή και τα μέλη του ασθενούς.

Έθεταν δε ως είδος αιώρας και την ιππασία, που οι θεραπευτικές της ιδιότητες, άρχισαν και πάλι να λαμβάνονται και πάλι σοβαρά υπ' όψιν, της ιατρικής κοινότητας

θετέον δὲ ἐν αἰώρας μέρει καὶ τὴν ἱππασίαν.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδος μέχρι πριν λίγα χρόνια, στην αιώρα ανέβαιναν οι ανύπαντρες κόρες, ντυμένες με την καλή τους φορεσιά, περιποιημένες, καθώς το έθιμο της αιώρας ήταν ένας τρόπος να την δουν οι νεαροί που ήταν σε ηλικία γάμου, και η κοπέλα είχε το ελεύθερο να χαμογελάσει και να αφήσει να της μιλήσει και να την πλησιάσει όποιος ενδιαφερόταν γι’ αυτήν, ενώ σε άλλες περιπτώσεις αυτό θεωρούνταν ανήθικο για ανύπαντρη κοπέλα, αλλά και για οποιαδήποτε γυναίκα.
Η αιώρα δηλαδή υπήρξε μέσο προξενιού και νυφοπάζαρου, σε κοινωνίες με στενά και αυστηρά ήθη. Σε άλλα μέρη στην αιώρα ανέβαιναν αρραβωνιασμένα ζευγάρια, που επιτρεπόταν να ανεβαίνουν μαζί και να είναι τόσο κοντά ο ένας με τον άλλο, παρά τα αυστηρά ήθη της εποχής, που απαγόρευαν τις στενές επαφές των ανύπαντρων ζευγαριών.
Η κούνια θα έφερνε καλοτυχία στο ζευγάρι, ενώ αν το ζευγάρι ήταν νιόπαντρο, η κούνια θα έφερνε γονιμότητα.
Την εποχή της άνοιξης η κούνια που σειόταν έφερνε καλοτυχία σε όποιον κουνιόταν επάνω της, και ευφορία στο βιος του, στα χωράφια του και τα ζα του.

Στο έργο του Γεωργίου Α. Μέγα "Ελληνικαί Εορταί και Εθιμα της λαϊκής λατρείας" του 1957, αναφέρεται για το έθιμο της αιώρας:
"Οι κούνιες, τας οποίας τότε (το Πάσχα) αναρτούν από δένδρα, αποτελούν αρχαίον έθιμον: ενθυμίζουν την "αιώραν" των Αθηναίων παρθένων κατά τα Ανθεστήρια, μιαν από τας λαϊκωτέρας εορτάς, η οποία εωρτάζετο κατά τας αρχάς της ανοίξεως. 
Με τις κούνιες συνάπτονται διάφοροι σκοποί.
Εις την Αίνον "το Πάσχα οι χωρικοί κουνιούνται στην κούνια για να κάμουν πολύ σουσάμι".
Εις την Βιζύην "η κούνια πρέπ' να γιν' στο χλωρό στο δέντρο που θα βλαστήσ', όχι στο ξερό". Δεν πρόκειται λοιπόν περί απλής παιδιάς ή ψυχαγωγίας των χωρικών, αλλά περί συνηθείας όχι σπανίας εις αγροτικάς εορτάς, η οποία αρχικώς είχε πιθανώς μαγικόν χαρακτήρα, αποσκοπούσα εις την επίτευξιν ευφορίας. Κουνιούνται ενώ τραγουδούν τραγούδια της κούνιας. 
π.χ: Κουνήσετε τις όμορφες, κουνήσετε τις άσπρες, κουνήσετε τις λεμονιές που'ναι ανθούς γεμάτες".


Το έθιμο της αιώρας χάνεται στα βάθη της αρχαιότητας.
[Ἀλῆτις]· ἑορτὴ Ἀθήνησιν, ἡ νῦν Αἰώρα λεγομένη.  
Σύμφωνα με τον μύθο του κρασιού, 
ο θεός Διόνυσος μεταμορφώθηκε σε τσαμπί σταφύλι, 
πλησίασε και εξαπάτησε την όμορφη Ηριγόνη,

(έαρ+γόνος=κόρη της άνοιξης) την κόρη του Ικάριου στην Αττική
[Ἰκαρία] δῆμος τῆς Αἰγηΐδος φυλῆς ἀπὸ Ἰκαρίου τοῦ πατρὸς Ἠριγόνης
(περιοχή σημερινού Διόνυσου).

Ο Ικάριος υποδέχτηκε με πολλές τιμές τον θεό Διόνυσο, που επισκέφθηκε την περιοχή ως ξένος. Ο Διόνυσος έμεινε εντυπωσιασμένος με την φιλοξενία του Ικάριου και του εμπιστεύτηκε τα μυστικά της αμπελουργίας και του οίνου.
Ζήτησε όμως από τον Ικάριο να μην δώσει σε ξένους το ποτό.
Ο Ικάριος πάνω στον ενθουσιασμό του για την επιτυχία του πρώτου του οίνου, κέρασε τους βοσκούς της περιοχής, που μέθυσαν. Επάνω στη μέθη τους, μη γνωρίζοντας τι συνέβη, πίστεψαν ότι ο Ικάριος αποπειράθηκε να τους δηλητηριάσει, του έστησαν ενέδρα τον δολοφόνησαν και πέταξαν το άψυχο σώμα του σε πηγάδι της περιοχής.

Η Ηριγόνη και ο σκύλος της Μαίρα, μάταια περίμεναν να επιστρέψει ο Ικάριος.
Η κόρη περιπλανιόταν για μέρες στην περιοχή, ψάχνοντας τον χαμένο της πατέρα, 
αλλά κανένας Αθηναίος δεν της πρόσφερε βοήθεια.
Η Μαίρα ο αγαπημένος σκύλος του Ικάριου, πρώτη ανακάλυψε τον νεκρό Ικάριο και οδήγησε σ’ αυτόν και την Ηριγόνη.

ὁ δὲ κύων ὑποστρέψας πρὸς τὴν
Ἠριγόνην, δι' ὠρυγμοῦ ἐμήνυσεν αὐτῇ τὰ
γενόμενα....

μεθ' ἡμέραν δὲ νοήσαντες
ἔθαψαν αὐτόν. Ἠριγόνῃ δὲ τῇ θυγατρὶ τὸν πατέρα
μαστευούσῃ κύων συνήθης ὄνομα Μαῖρα, ἣ τῷ Ἰκαρίῳ
συνείπετο, τὸν νεκρὸν ἐμήνυσε· κἀκείνη κατοδυρομένη
τὸν πατέρα ἑαυτὴν ἀνήρτησε.

Η Ηριγόνη έκλαψε τον δύστυχο πατέρα της και μην αντέχοντας τον πόνο του χαμού του, κρεμάστηκε από ένα δέντρο, αφού πρώτα καταράστηκε τις κόρες των Αθηναίων, 
που δεν βοήθησαν στην εύρεση του Ικάριου.

Σύμφωνα με άλλο μύθο, ο θεός Διόνυσος, μεταμόρφωσε τον Ικάριο, 
την Ηριγόνη και την Μαίρα σε αστερισμούς και τους τοποθέτησε στον ουρανό

[(οἳ καὶ κατηστερισθέντες, Ἱκάριος μὲν Βοώτης ἐκλήθη,
Ἠριγόνη δὲ παρθένος)....ὁ δὲ κύων τὴν αὐτὴν
ὀνομασίαν ἔσχεν. Ἱστορεῖ Ἐρατοσθένης.]

και καταράστηκε τις κόρες των κόρες των Αθηναίων, κατηγορώντας τους για το χαμό του Ικάριου και της Ηριγόνης.
Από εκείνη τη στιγμή οι κόρες των Αθηναίων τρελάθηκαν, έτσι έμεναν ανύπαντρες και σιγά σιγά το γένος των Αθηναίων κινδύνευε να αφανιστεί, αφού δεν γεννιόταν παιδιά, δηλαδή νέες γενιές.

νόσου δὲ ἐν Ἀθήναις γενομένης,
κατὰ χρησμὸν Ἀθηναῖοι τόν τε
Ἱκάριον καὶ τὴν Ἠριγόνην ἐνιαυσιαίαις
ἐγέραιρον τιμαῖς.

Χρησμός ζητήθηκε από το μαντείο των Δελφών, που συμβούλεψε τους Αθηναίους να κατασκευάσουν αιώρες και μ’ αυτές να λικνίζουν τις νέες για να φύγει από πάνω τους το κακό. Οι Αθηναίοι ακολούθησαν τις συμβουλές του μαντείου.
Αιώρες στήθηκαν σε όλη την Αττική κι οι παρθένες όλες αιωρούνταν 
μέχρι να φύγει από πάνω τους η κατάρα. Η ισορροπία επανήλθε.

ἦν δὲ καὶ ἐπὶ ταῖς αἰώραις
τις ἐπ' Ἠριγόνῃ ἣν καὶ ἀλῆτιν λέγουσιν ᾠδήν.
[Ἀριστο- τέλης] γοῦν ἐν τῇ Κολοφωνίων πολιτείᾳ φησίν· “ἀπέθανε
δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Θεόδωρος ὕστερον βιαίῳ θανάτῳ. λέγεται
δὲ γενέσθαι τρυφῶν τις, ὡς ἐκ τῆς ποιήσεως δῆλόν ἐστιν·
ἔτι γὰρ καὶ νῦν αἱ γυναῖκες ᾄδουσιν αὐτοῦ μέλη περὶ τὰς
αἰώρας.”

Οι Αθηναίοι εις ανάμνησιν του γεγονότος κάθε χρόνο έστηναν αιώρες και θέσπισαν την γιορτή της αιώρας, που τελούνταν κατά τον μήνα Ανθεστηριώνα στην Αθήνα, μαζί με τις γιορτές των Χοών και των Χύτρων. 
Ο Θεόδωρος ο Κολοφώνιος έγραψε ένα ποίημα με τον τίτλο 
«Αλήτις» (περιπλανώμενη) από την περιπλάνηση της Ηριγόνης μάλλον 
και καθιερώθηκε να άδεται με συνοδεία αυλών.

ἦν δέ τι καὶ ἀλῆτις ᾆσμα ταῖς αἰώραις
προσᾳδόμενον, Θεοδώρου ποίημα τοῦ Κολοφωνίου.


Η γιορτή της αιώρας τον πρώτο καιρό γινόταν περίπου στα τέλη του καλοκαιριού 
και αρχές του φθινοπώρου, όταν τα σταφύλια είναι ικανά να δώσουν μούστο (γλεύκος).

Η γιορτή περιλάμβανε θυσίες,
[εὐδείπνοις]· θυσία τις παρὰ Ἀθηναίοις ἐπ' Ἠριγόνης...
όπως όλες οι γιορτές και δείπνα ιδιαίτερα δαπανηρά με πλούσια εδέσματα, 
για το λόγο αυτό η γιορτή της αιώρας λεγόταν και εύδειπνον.

[αἰώρα] ἑορτὴ Ἀθήνησιν, ἣν καλοῦσιν εὔδειπνον.


Η μετέωρη κίνηση της αιώρας θεωρούνταν εξαγνιστική, ο αέρας ήταν από τα σημαντικότερα μέσα καθαρμού. Η αίσθηση ελευθερίας με την άνοδο της αιώρας προς τον ουρανό, ήταν καθαρτική πράξη και οι Αθηναίοι αργότερα καθιέρωσαν εκτός αιώρας να αναρτούν στα πεύκα και στα άλλα δέντρα ομοιώματα και προσωπίδες, σύμβολα αποτρεπτικά κακού, διότι καθώς ο άνεμος περνούσε ανάμεσα τους γινόταν κάθαρση και έφερνε καλοτυχία.

Η ημέρα του εθίμου της αιώρας, ήταν αποφράδα ημέρα
(αποτρεπτική των κακών δηλαδή) και γινόταν καθαρμοί,
για κατευνασμό και λύση χρεών, οτιδήποτε που πιθανόν να 
προκαλούσε την αναστάτωση και εκδικητικότητα των νεκρών. 

Για να αποφεύγουν εκείνη τη μέρα οι Αθηναίοι το κακό, άλειφαν τις θύρες των οικιών τους με πίσσα, έκλειναν και σφράγιζαν ερμητικά τις θύρες των ναών, και οι κάτοικοι μασούσαν ράμνο, φυτό με καθαρτικές ιδιότητες, που είχε και αποτρεπτικές ιδιότητες, η δεισιδαιμονία σε όλο της το μεγαλείο.


Τα Ανθεστήρια ήταν γιορτή προς τιμήν του Διονύσου, αλλά και της Δήμητρας και Κόρης, κατά την οποία εκτός των άλλων γιόρταζαν την αρπαγή της Κόρης-Περσεφόνης από τον θεό Πλούτωνα και την κάθοδο της στον Άδη, οπότε η γη στερούνταν ανθέων (άνθη+στέρω=απογυμνώνω, αφαιρώ τα άνθη) και τότε γιορτάζονταν το μήνα Ανθεστηριώνα
(που τοποθετείται περίπου το μήνα Νοέμβριο, όταν η γη πια θα κλείσει στα σπλάχνα της τους σπόρους και θα πέσει σε λήθαργο),
ενώ γιορτάζονταν και κατά τα μέσα της χειμερινής τροπής του ήλιου, 
λίγο πριν την εαρινή ισημερία,
(περίπου στα τέλη του μήνα Φεβρουαρίου, τις 3 τελευταίες μέρες του),
οπότε γιόρταζαν την άνοδο της Κόρης στη γη οπότε άρχιζε 
η εποχή της άνοιξης και της γονιμότηταςκαι η γιορτή λεγόταν 

Ανθεσφόρια (άνθη+φέρω).


Απλώς η γιορτή μέσα στο πέρασμα των αιώνων, πέρασε πολλές μεταβάσεις και άλλοτε γιορτάζονταν το φθινόπωρο, άλλοτε την άνοιξη.
Ανθεστήρια = (Άνθη+στηρίζω=δυναμώνω, στυλώνω, ανορθώνω τα άνθη) ενώ (άνθη+στήρ=άνθος σταριού), φανερώνει καθαρά γιορτή που είναι άμεσα συνδεδεμένη με την Δήμητρα και την Κόρη, αφού το στάχυ είναι το σύμβολο της θεάς Δήμητρας που το χάρισε απλόχερα σε όλη την γη, στέλνοντας μετά την επιστροφή της Κόρης της, τον Τριπτόλεμο να διδάξει την καλλιέργεια του σε όλον τον κόσμο.

Όταν πια ο Ανθεστηριών θεωρούνταν ο δεύτερος μήνας του έτους των Αθηναίων, σε αυτόν τον μήνα γιορτάζονταν τα Ανθεστήρια ή Ανθεσφόρια μαζί με τα Πιθοίγια, τις Χόες και τη γιορτή των Χύτρων, αλλά και τα Διάσια καθώς και τα Κατ’ αγρούς Διονύσια, δηλαδή τα Μικρά Διονύσια, όπου γινόταν η μύηση για τα Μεγάλα, ανάμεσα στη χειμερινή και την εαρινή τροπή του ήλιου. 
Η γιορτή ήταν κυρίως αφιερωμένη στη νεολαία και τα μικρά παιδιά, καθώς και ο Διόνυσος ήταν θεός της γονιμότητας, η γιορτή τελούνταν μεταξύ της 11-13 Ανθεστηριώνος, τέλη δηλαδή Φεβρουαρίου.
Η γιορτή της αιώρας τελούνταν την ημέρα των Χύτρων ή των Χοών, στις γιορτές των Αθηναίων.
Στην ελληνική αποικία της Σικελίας στο Βρέττιον, γιόρταζαν την αρπαγή της Περσεφόνης, διότι εκεί πίστευαν ότι άνοιξε το χάσμα απ’ όπου ο Πλούτων άρπαξε την Περσεφόνη. 
Εκεί τα Ανθεστήρια γιορτάζονταν τον Απρίλιο-Μάιο.
Ο Πλούταρχος κι ο Στράβων  αναφέρουν, πως οι γυναίκες συνήθιζαν να συλλέγουν άνθη
τους μήνες Απρίλιο-Μάιο και με αυτά έπλεκαν στεφάνια, τα οποία έπρεπε οπωσδήποτε να είναι χειροποίητα από γυναίκες της περιοχής και ΟΧΙ ΑΓΟΡΑΣΤΑ, 
γεγονός που θεωρούνταν ΑΙΣΧΡΟ, για μια τόσο σπουδαία γιορτή.


Ακόμη και σήμερα το μαγιάτικο στεφάνι, είναι ένα από τα έθιμα αυτά της αρχαιότητας που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας, περιμένοντας να ανακαλύψουμε την προέλευση τους που είναι πανάρχαιη, αλλά φαντάζει τόση κοντινή και τόσο οικεία.
©

Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

Αυτή η εργασία χορηγείται μόνον με άδεια


Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.