επάγγελμα υφάντρα

Από την αρχαιότητα μέχρι και τις μέρες μας, άπειρες είναι οι περιπτώσεις που οι γυναίκες αναγκάστηκαν να δουλέψουν για να βοηθήσουν στα οικονομικά του σπιτιού τους, ή ακόμη χειρότερα να δουλέψουν και να παλέψουν μόνες, ώστε να στηρίξουν το σπίτι τους, είτε διότι χήρεψαν, είτε διότι ο σύζυγος τους αρρώστησε βαριά, ή ακόμη χειρότετα διότι οδηγήθηκαν ως δούλες σε άλλους τόπους (ιδιαίτερα κατά την αρχαιότητα).


Στην αρχαία ελληνική γραμματεία βρίσκουμε περιπτώσεις όπου οι γυναίκες αναγκάζονται να εργαστούν, ασκώντας την τέχνη της υφαντικής, που κάθε γυναίκα γνώριζε κατά την αρχαιότητα, ακόμη και αν ήταν βασίλισσα.


Σκοτεινή μοίρα περιμένει την Ανδρομάχη και τις υπόλοιπες Τρωαδίτισες βασίλισσες, πριγκήπισσες, ή μη, αν θα τις πάρουν δούλες οι Αχαιοί. Ο Έκτορας αποχαιρετά τη γυναίκα του Ανδρομάχη και το μικρό παιδί του, πριν φύγει για την κρίσιμη μάχη. Φοβάται για την τύχη των γονιών του και όλης της οικογένειας, και με πικρία σκέφτεται και λέει πως τρέμει στην ιδέα πως ίσως η γυναίκα του οδηγηθεί στην δουλεία, από τους Αργείους.

Η Ανδρομάχη υφάντρα

Ομήρου Ιλιάς

ὅσσον σεῦ, ὅτε κέν τις Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων

δακρυόεσσαν ἄγηται ἐλεύθερον ἦμαρ ἀπούρας·

καί κεν ἐν Ἄργει ἐοῦσα πρὸς ἄλλης ἱστὸν ὑφαίνοις,

τόσο για σένα,

όταν χαλκάρματος κάποιος Αργείτης πάρει,

τη λευτεριά σου και ξοπίσω του

σε σέρνει δακρυσμένη, και στο Άργος πέρα

υφαίνεις έπειτα στον αργαλειό μιας ξένης.

Παρακάτω την καθησυχάζει και της λέει να ασχοληθεί με τον αργαλειό, και να
αφήσει τον πόλεμο στους άνδρες, και πρώτα απ' όλους σ' εκείνον.

Ἀλλ᾽ εἰς οἶκον ἰοῦσα τὰ σ᾽ αὐτῆς ἔργα κόμιζε

ἱστόν τ᾽ ἠλακάτην τε, καὶ ἀμφιπόλοισι κέλευε

ἔργον ἐποίχεσθαι·

Αλλ’ άμε σπίτι, έχει στον νουν τα έργα τα δικά σου,

την ηλακάτην, τ’ αργαλειό, και πρόσταζε τες κόρες

να εργάζωνται. (μετάφραση: ΙΑΚΩΒΟΥ ΠΟΛΥΛΑ)

Στα Αργοναυτικά του Απολλώνιος Ρόδιος κάποιοι στίχοι μας δίνουν μια χαρακτηριστική εικόνα, της δυστυχισμένης χήρας μάνας, που μέσα στον πόνο για το χαμό του άνδρα της, αναγκάζεται να υφαίνει για να επιβιώσουν αυτή και τα ορφανά της.

Ταλαεργός κλωστήρα γυνή

(κουρασμένη υφάντρα)

οἷον ὅτε κλωστῆρα γυνὴ ταλαεργὸς ἑλίσσει

ἐννυχίη: τῇ δ' ἀμφὶ κινύρεται ὀρφανὰ τέκνα

χηροσύνῃ πόσιος: σταλάει δ' ὑπὸ δάκρυ παρειὰς

μνωομένης, οἵη μιν ἐπὶ σμυγερὴ λάβεν αἶσα:

Όπως η κουρασμένη υφάντρα

γυρίζει όλη νύχτα το αδράχτι,

και γύρω της κλαίνε τα ορφανά παιδιά της,

γιατί είναι χήρα, κι από τα μάγουλα της

κυλούν τα δάκρυα καθώς θρηνεί

για τη φρικτή μοίρα που τη βρήκε.

Ο Λουκιανός παραθέτει τον διάλογο της Κρωβύλης και της Κορίννας, όπου η Κρωβύλη χήρα πια ενός ξακουστού σιδερά του Πειραιά, αφού πρώτα αναγκάζεται να πουλήσει τα εργαλεία του άνδρα της, μετά αναλαμβάνει να υφάνει διάφορα υφαντά, στον αργαλειό επ' αμοιβή, ώστε να κερδίσει το ψωμί της.
Η δουλειά δύσκολη, αφού όλες οι διαδικασίες του μαλλιού έπρεπε να περάσουν από τα χέρια της, μέχρι να φτάσει και στην διαδικασία της ύφανσης.
Τα λόγια της χαρακτηρίζουν την καταπόνηση που υπέστει η γυναίκα για να καταφέρει να επιβιώσει.

ΚΡΩΒΥΛΗ ΚΑΙ ΚΟΡΙΝΝΑ

{ΚΡΩΒΥΛΗ} χήρα

εχάλκευε γάρ καί μέγα ήν όνομα

αυτού εν Πειραιεί, καί πάντων εστίν ακούσαι

διομνυμένων ή μήν μετά Φιλίνον μηκέτι έσεσθαι

άλλον χαλκέα.

μετά δέ τήν τελευτήν τό μέν πρώτον

αποδομένη τάς πυράγρας καί τόν άκμονα καί σφύραν

δύο μνών, μήνας από τούτων επτά διετράφημεν:

είτα νύν μέν υφαίνουσα, νύν δέ κρόκην κατάγουσα ή

στήμονα κλώθουσα εποριζόμην τά σιτία μόλις:

έβοσκον δέ σέ, ώ θύγατερ, τήν ελπίδα περιμένουσα.

Όταν λοιπόν πέθανε εκείνος που ήταν χαλκιάς,

όνομα ξακουστό στον Πειραιά,

στην αρχή πούλησα για δύο (2) μνές τις μασιές του,

το αμόνι και το σφυρί, κι έτσι ζήσαμε.

Ύστερα, τη μια υφαίνοντας,

την άλλη γνέθοντας και κλώθοντας το στημόνι,

είδα κι έπαθα να κερδίζω το ψωμί μας.

Οι αποδόσεις των κειμένων είναι της

Ευγενίας Κούκουρα και την ευχαριστώ

για την ευγενική της χειρονομία να

μου επιτρέψει να τις χρησιμοποιήσω.

συνεχίζεται..... 

Αυτή η εργασία χορηγείται μόνον με άδεια

Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.

Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.

η υφαντική τέχνη ως επάγγελμα επιβίωσης

Από την αρχαιότητα οι γνώσεις των γυναικών στην υφαντική τέχνη, πολλές φορές στάθηκαν σανίδα σωτηρίας σε δύσκολες στιγμές, και τις έβγαλαν από την απόγνωση, βοηθώντας τες να ορθοποδήσουν και να επιβιώσουν με αξιοπρέπεια.


Μια τέτοια αναφορά βρίσκουμε στα
Αργοναυτικά του Απολλώνιου του Ρόδιου

Κλωστήρα γυνή ταλαεργός (υφάντρα κουρασμένη)


οἷον ὅτε κλωστῆρα γυνὴ ταλαεργὸς ἑλίσσει
ἐννυχίη: τῇ δ' ἀμφὶ κινύρεται ὀρφανὰ τέκνα
χηροσύνῃ πόσιος: σταλάει δ' ὑπὸ δάκρυ παρειὰς


Όπως η κουρασμένη υφάντρα γυρίζει όλη νύχτα το αδράχτι, και γύρω της κλαίνε τα ορφανά παιδιά της, γιατί είναι χήρα, κι από τα μάγουλα της κυλούν τα δάκρυα καθώς θρηνεί για τη φρικτή μοίρα που τη βρήκε.



Παρόμοιο περιστατικό περιγράφει
και ο Λουκιανός στους Διαλόγους του:

ΚΡΩΒΎΛΗ (χήρα)


εχάλκευε γάρ καί μέγα ήν όνομα
αυτού εν Πειραιεί, καί πάντων εστίν ακούσαι
διομνυμένων ή μήν μετά Φιλίνον μηκέτι έσεσθαι
άλλον χαλκέα.
μετά δέ τήν τελευτήν τό μέν πρώτον
αποδομένη τάς πυράγρας καί τόν άκμονα καί σφύραν
δύο μνών, μήνας από τούτων επτά διετράφημεν:
είτα νύν μέν υφαίνουσα, νύν δέ κρόκην κατάγουσα ή
στήμονα κλώθουσα εποριζόμην τά σιτία μόλις:


Όταν λοιπόν πέθανε εκείνος που ήταν χαλκιάς,
όνομα ξακουστό στον Πειραιά,
στην αρχή πούλησα για δύο (2) μνές τις μασιές του,
το αμόνι και το σφυρί, κι έτσι ζήσαμε.
Ύστερα, τη μια υφαίνοντας, την άλλη γνέθοντας
και κλώθοντας το στημόνι,
είδα κι έπαθα να κερδίζω το ψωμί μας.

Ενώ ο Έκτορας, στην Ιλιάδα του Ομήρου, αποχαιρετά τους γονείς του και την γυναίκα του Ανδρομάχη, που κρατά στην αγκαλιά της το παιδί τους, και της λέει πως πρέπει να πάει στη μάχη, να υπερασπιστεί την πατρίδα και το σπίτι του, λέγοντας της πως δεν θέλει να σκέφτεται πως ίσως κάποια μέρα την σύρουν αιχμάλωτη να υπηρετεί υφαίνοντας, στις προσταγές των εχθρών τους:

Ομήρου Ιλιάς

...ὅσσον σεῦ, ὅτε κέν τις Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων
δακρυόεσσαν ἄγηται ἐλεύθερον ἦμαρ ἀπούρας·
καί κεν ἐν Ἄργει ἐοῦσα πρὸς ἄλλης ἱστὸν ὑφαίνοις...

όσο για σένα, όταν χαλκάρματος κάποιος Αργείτης πάρει, τη λευτεριά σου και ξοπίσω του σε σέρνει δακρυσμένη, και στο Άργος πέρα υφαίνεις έπειτα στον αργαλειό μιας ξένης.

απόδοση: ΕΥΓΕΝΙΑ ΚΟΎΚΟΥΡΑ

Ενώ αργότερα θέλοντας να την καθησυχάσει, της λέει να ασχοληθεί με το υφαντό της, και εκείνος μαζί με όλους τους Τρώες θα φροντίσουν για την ασφάλεια όλων:


Ἀλλ᾽ εἰς οἶκον ἰοῦσα τὰ σ᾽ αὐτῆς ἔργα κόμιζε
ἱστόν τ᾽ ἠλακάτην τε, καὶ ἀμφιπόλοισι κέλευε
ἔργον ἐποίχεσθαι· πόλεμος δ᾽ ἄνδρεσσι μελήσει
πᾶσι, μάλιστα δ᾽ ἐμοί, τοὶ Ἰλίῳ ἐγγεγάασιν.


Αλλ’ άμε σπίτι, έχει στον νουν τα έργα τα δικά σου,
την ηλακάτην, τ’ αργαλειό, και πρόσταζε τες κόρες
να εργάζωνται. Στον πόλεμον θα καταγίνουν όλοι
οι άνδρες που εγεννήθησαν στην Τροίαν κι εγώ πρώτος.»

μετάφραση: Ιάκωβου Πολυλά

Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.



Αυτή η εργασία χορηγείται μόνον με άδεια Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Μη εισαγόμενο.

Το γνέσιμο (νήσις, ταλασία)

Το γνέσιμο (νήσις, ταλασία)

την φωτογραφία δανείστηκα απο το διαδίκτυο



Κύριο στάδιο της υφαντικής
προεργασίας, είναι το γνέσιμο.

Τα εργαλεία που απαιτούνται για
το γνέσιμο είναι μικρά, λεπτά,
ελαφριά και μεταφέρονται εύκολα.

Η ηλακάτι (ρόκα), είναι ένα απλό
εργαλείο, που δεν άλλαξε την μορφή του
και δεν εγκαταλείφθηκε για χιλιετίες,
παρά μόνο πριν από πενήντα περίπου χρόνια.

Η λειτουργικότητα της ηλακάτης και της
ατράκτου (αδραχτιού) δεν άλλαξε για
χιλιετίες και η τεχνική τους, έφτανε
σε όρια υψηλότατου αποτελέσματος, όταν
χέρια έμπειρα και επιδέξια, κατόρθωναν
να παράγουν λεπτότατες ίνες που σήμερα
μόνο τα υπερσύγχρονα εργοστάσια παράγουν
και όχι με τόσο ικανοποιητικά αποτελέσματα.

Ο συνδυασμός εργαλείων και επιδέξιων χεριών,
κυρίως δακτύλων, απέδιδαν υψηλότατα τεχνικά
επιτεύγματα και μάλιστα ταχύτατα.

Για το γνέσιμο το καθαρισμένο,
ξασμένο μαλλί ή το λινάρι, βαμβάκι,
τοποθετείται στο διχαλωτό σύνεργο,
την ηλακάτη (ρόκα) και από εκεί η κλώστρια (ταλασιουργός),
τραβά τις ίνες του μαλλιού ή λιναριού,
με τα δάκτυλα των χεριών της και τροφοδοτεί
το αδράχτι (άτρακττο) που περιστρέφεται
στον αέρα προς τα κάτω, στα πόδια της.

Για να λειτουργεί καλύτερα το αδράχτι
και η περιστροφή του να είναι αποτελεσματική,
στην αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν τα σφονδύλια,
που ήταν είτε λίθινα, είτε πήλινα βαρίδια,
που κρατούσαν σταθερό το αδράχτι ώστε να
μην χάνει την δυνατότητα περιστροφής του.

Το αδράχτι περιστρέφεται και το μαλλί
στρίβεται και παράγεται έτσι νήμα λεπτό,
ανάλογα με το πόσο λεπτό το ήθελε η κλώστρια
και ανάλογα με την επιδεξιότητα της.

Η άριστη και έμπειρη κλώστρια, είχε τη
δυνατότητα να παράγει λεπτοκαμωμένη,
καλοστριμμένη και ομοιόμορφη κλωστή.

Εκατοντάδες μέτρα μαλλιού ή λιναριού,
απαιτούντο για την ύφανση. Το γνέσιμο
του μαλλιού, σαφώς ήταν πιο χρονοβόρο
από το χρόνο που απαιτούνταν για να υφανθεί
ίση ποσότητα μαλλιού.

Το γνέσιμο του μαλλιού ή του λιναριού,
ήταν μια χρονοβόρα διαδικασία και
η εργασία αυτή απαιτούσε πολύ υπομονή,
προκειμένου να παραχθεί λεπτό νήμα.


Έτσι οι γυναίκες έπρεπε να κλέβουν χρόνο
για το γνέσιμο, από άλλες εργασίες, ιδιαίτερα
αν αυτές ήταν στην ύπαιθρο. Αναγκαστικά,
το γνέσιμο έπρεπε να συνδυάζεται με άλλες
οικιακές ή αγροτικές δραστηριότητες.


Κερκυραία γνέθει ανάμεσα στα ζαρζαβατικά
φορώντας την παραδοσιακή στολή της περιοχής

Έτσι κάποτε ο Δαρείος έμεινε έκπληκτος,
όταν είδε μια γυναίκας της Παιονίας,
να κάνει ταυτόχρονα πολλές δουλειές,
ανάμεσα σ' αυτές και το γνέσιμο.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει, ότι ο Δαρείος
εντυπωσιάστηκε, όταν είδε μιια γυναίκα
από την Παιονία, να βαδίζει προς το ποτάμι
με μια στάμνα στο κεφάλι για να γεμίσει νερό.
Ταυτόχρονα με το ένα χέρι καθοδηγούσε
το άλογο της προς το ποτάμι για να ποτιστεί,
ενώ με το άλλο χέρι της έγνεθε, γεγονός
που προξένησε την περιέργεια του βασιλιά
καθώς δεν ήταν συνήθεια των γυναικών της
Περσίας ή της Λυδίας, ούτε άλλης περιοχής της Ασίας.


ΗΡΟΔΟΤΟΣ ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ

1 τελεωθέντων δὲ ἀμφοτέροισι, οὗτοι μὲν κατὰ τὰ εἵλοντο ἐτράποντο, Δαρεῖον δὲ συνήνεικε πρῆγμα τοιόνδε ἰδόμενον ἐπιθυμῆσαι ἐντείλασθαι Μεγαβάζῳ Παίονας ἑλόντα ἀνασπάστους ποιῆσαι ἐς τὴν Ἀσίην ἐκ τῆς Εὐρώπης. ἦν Πίγρης καὶ Μαντύης ἄνδρες Παίονες, οἳ ἐπείτε Δαρεῖος διέβη ἐς τὴν Ἀσίην, αὐτοὶ ἐθέλοντες Παιόνων τυραννεύειν ἀπικνέονται ἐς Σάρδις, ἅμα ἀγόμενοι ἀδελφεὴν μεγάλην τε καὶ εὐειδέα. 2 φυλάξαντες δὲ Δαρεῖον προκατιζόμενον ἐς τὸ προάστειον τὸ τῶν Λυδῶν ἐποίησαν τοιόνδε• σκευάσαντες τὴν ἀδελφεὴν ὡς εἶχον ἄριστα, ἐπ᾽ ὕδωρ ἔπεμπον ἄγγος ἐπὶ τῇ κεφαλῇ ἔχουσαν καὶ ἐκ τοῦ βραχίονος ἵππον ἐπέλκουσαν καὶ κλώθουσαν λίνον. 3 ὡς δὲ παρεξήιε ἡ γυνή, ἐπιμελὲς τῷ Δαρείῳ ἐγένετο• οὔτε γὰρ Περσικὰ ἦν οὔτε Λύδια τὰ ποιεύμενα ἐκ τῆς γυναικός, οὔτε πρὸς τῶν ἐκ τῆς Ἀσίης οὐδαμῶν. ἐπιμελὲς δὲ ὥς οἱ ἐγένετο, τῶν δορυφόρων τινὰς πέμπει κελεύων φυλάξαι ὅ τι χρήσεται τῷ ἵππῳ ἡ γυνή. 4 οἳ μὲν δὴ ὄπισθε εἵποντο• ἣ δὲ ἐπείτε ἀπίκετο ἐπὶ τὸν ποταμόν, ἦρσε τὸν ἵππον, ἄρσασα δὲ καὶ τὸ ἄγγος τοῦ ὕδατος ἐμπλησαμένη τὴν αὐτὴν ὁδὸν παρεξήιε, φέρουσα τὸ ὕδωρ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς καὶ ἐπέλκουσα ἐκ τοῦ βραχίονος τὸν ἵππον καὶ στρέφουσα τὸν ἄτρακτον.


Κάτι σα μια αρχαία Μαίρη Παναγιωταρά,
μια εργαζόμενη γυναίκα, μια καλή νοικοκυρά,
δεν ήταν τίποτε το τέλειο το καταπληκτικό,
ήταν αυτό που λέμε θύμα τυπικό;.....
όταν ήταν ελεύθερη γιατί αυτή η έρμη ήταν
αιχμάλωτη, αλλά το συνήθειο τό' χε από φυσικού της.....

Η επίδειξη αυτή της γυναίκας, που το έκανε και επίτηδες, δεν της βγήκε σε καλό.

Μετά από αυτό το περιστατικό ο Δαρείος ο Α΄, πήρε ως δούλους όλους τους κατοίκους της περιοχής, διότι ήταν ιδιαίτερα εργατικοί, και τους τοποθέτησε ως παραδείγματα προς μίμηση σε μέρη του βασιλείου, ώστε να παροτρύνει και τους άλλους λαούς να δουλεύουν μεθοδικά όπως αυτοί.
Την ίδια ιστορία άλλοι την αναφέρουν, με λαό της Θράκης. Πρόκειται για τον ίδιο λαό, διότι, τότε ΘΡΑΚΗ έλεγαν την περιοχή από σημερινή Πιερία, μέχρι επάνω από την Βουλγαρία και ακόμη ψηλότερα.

Η υφαντική τέχνη στα ομηρικά έπη

Η υφαντική τέχνη

στα ομηρικά έπη


Η υφαντική τέχνη εκτός από αναγκαία,
ήταν και αγαπητή, στα χρόνια των Τρωϊκών,
μια που ακόμη και βασίλισσες αφιέρωναν
πολύ από τον χρόνο τους, μπροστά στον αργαλειό,
παρόλο που έπρεπε να δουλεύουν όρθιες,
μια και τότε οι αργαλειοί ήταν κάθετοι (όρθιοι)
και όχι οριζόντιοι όπως τους γνωρίζουμε εμείς σήμερα.


Η βασίλισσα δεν ύφαινε από ανάγκη,
είχε τόσες θεραπαινίδες (υπηρέτριες),
που θα μπορούσαν να κάνουν αυτή τη δουλειά.
Άρα μόνο η αγάπη, για την τέχνη αυτή θα
ωθούσε μια πλούσια γυναίκα της εποχής εκείνης
να ασχολείται με την τέχνη της υφαντικής.



ΠΗΝΕΛΟΠΗ

Οι μνηστήρες δεν φαίνεται να ξαφνιάζονται,
όταν η Πηνελόπη τους λέει πως πρέπει να
τελειώσει το υφαντό της και μετά να
αποφασίσει ποιόν θα διαλέξει για άνδρα.
Θεωρούν φυσιολογικό μια βασίλισσα να υφαίνει.

"᾽κοῦροι ἐμοὶ μνηστῆρες, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς,
μίμνετ᾽ ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον, εἰς ὅ κε φᾶρος
ἐκτελέσω, μή μοι μεταμώνια νήματ᾽ ὄληται,
Λαέρτῃ ἥρωϊ ταφήϊον, εἰς ὅτε κέν μιν
μοῖρ᾽ ὀλοὴ καθέλῃσι τανηλεγέος θανάτοιο,
μή τίς μοι κατὰ δῆμον Ἀχαιϊάδων νεμεσήσῃ,
αἴ κεν ἄτερ σπείρου κεῖται πολλὰ κτεατίσσας.᾽


Πηνελόπη, John Roddham Spencer Stanhope

Στα Ομηρικά έπη, η πιστή σύζυγος του Οδυσσέα,
η Πηνελόπη, προκειμένου να καθυστερήσει τους
επίδοξους μνηστήρες, που καραδοκούσαν να
αναλάβουν το βασίλειο της Ιθάκης,
ολημερίς ύφαινε στον αργαλειό, ενώ όλη τη νύχτα
ξήλωνε όσα είχε υφάνει,
σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αποφύγει να
παραδώσει την τεράστια περιουσία του Οδυσσέα,
στα χέρια κάποιου άλλου.

ἔνθα καὶ ἠματίη μὲν ὑφαίνεσκεν μέγαν ἱστόν,
νύκτας δ' ἀλλύεσκεν, ἐπὴν δαΐδας παραθεῖτο....

....ἡ δὲ δόλον τόνδ' ἄλλον ἐνὶ φρεσὶ μερμήριξε·
στησαμένη μέγαν ἱστὸν ἐνὶ μεγάροισιν ὕφαινε,
λεπτὸν καὶ περίμετρον· ἄφαρ δ' ἡμῖν μετέειπε·
κοῦροι, ἐμοὶ μνηστῆρες, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς,
μίμνετ' ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον, εἰς ὅ κε φᾶρος
ἐκτελέσω, μή μοι μεταμώνια νήματ' ὄληται....


Πηνελόπη και μνηστήρες σε χειρόγραφο

Αφού πέρασαν τρία χρόνια, τότε μόνο,
τον τέταρτο χρόνο, άρχισαν να αγανακτούν
οι μνηστήρες, βλέποντας πως δεν είχε σκοπό
η Πηνελόπη να τελειώσει τα υφαντά
σάβανα για τον Λαέρτη.

...μνώμεθ᾿ Ὀδυσσῆος δὴν οἰχομένοιο δάμαρτα:
ἡ δ᾿ οὔτ᾿ ἠρνεῖτο στυγερὸν γάμον οὔτ᾿ ἐτελεύτα,
ἡμῖν φραζομένη θάνατον καὶ κῆρα μέλαιναν,
ἀλλὰ δόλον τόνδ᾿ ἄλλον ἐνὶ φρεσὶ μερμήριξε:
στησαμένη μέγαν ἱστὸν ἐνὶ μεγάροισιν ὕφαινε,

λεπτὸν καὶ περίμετρον: ἄφαρ δ᾿ ἡμῖν μετέειπε:
«‘κοῦροι ἐμοὶ μνηστῆρες, ἐπεὶ θάνε δῖος
Ὀδυσσεύς,
μίμνετ᾿ ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον, εἰς ὅ κε
φᾶρος
ἐκτελέσω, μή μοι μεταμώνια νήματ᾿ ὄληται,
Λαέρτῃ ἥρωϊ ταφήϊον, εἰς ὅτε κέν μιν

μοῖρ᾿ ὀλοὴ καθέλῃσι τανηλεγέος θανάτοιο,
μή τίς μοι κατὰ δῆμον Ἀχαιϊάδων νεμεσήσῃ,
αἴ κεν ἄτερ σπείρου κεῖται πολλὰ κτεατίσσας.’
«ὣς ἔφαθ᾿, ἡμῖν δ᾿ αὖτ᾿ ἐπεπείθετο θυμὸς
ἀγήνωρ.
ἔνθα καὶ ἠματίη μὲν ὑφαίνεσκεν μέγαν ἱστόν,

νύκτας δ᾿ ἀλλύεσκεν, ἐπεὶ δαί̈δας παραθεῖτο.
ὣς τρίετες μὲν ἔληθε δόλῳ καὶ ἔπειθεν Ἀχαιούς:
ἀλλ᾿ ὅτε τέτρατον ἦλθεν ἔτος καὶ ἐπήλυθον ὧραι,
μηνῶν φθινόντων, περὶ δ᾿ ἤματα πόλλ᾿ ἐτελέσθη,
καὶ τότε δή τις ἔειπε γυναικῶν, ἣ σάφα ᾔδη,

καὶ τήν γ᾿ ἀλλύουσαν ἐφεύρομεν ἀγλαὸν ἱστόν.
ὣς τὸ μὲν ἐξετέλεσσε καὶ οὐκ ἐθέλουσ᾿, ὑπ᾿
ἀνάγκης.
«εὖθ᾿ ἡ φᾶρος ἔδειξεν, ὑφήνασα μέγαν ἱστόν,
πλύνασ᾿, ἠελίῳ ἐναλίγκιον ἠὲ σελήνῃ,
καὶ τότε δή ῥ᾿ Ὀδυσῆα κακός ποθεν ἤγαγε δαίμων

Το ταίρι του Οδυσσέα, που χρόνιζε στα ξένα, για γυναίκα
γυρεύαμε΄ μα αυτή, που οχτρεύουνταν το γάμο, μήτε, αρνιόταν
μηδέ τον τέλευε, τι θάνατο κακό μας μελετούσε.
Κι αυτός ο δόλος ο άλλος που 'βαλε στα φρένα της μιά μέρα!
Τρανό αργαλειό στο ανώι της έστησε και κίνησε να υφάνει
πανί μακρύ πολύ, ψιλόκλωστο, κι αυτά μας είπε τότε:

Εσείς οι νιοί που με γυρεύετε, μια κι ο Οδυσσέας εχάθη,
για καρτεράτε με, κι ας βιάζεστε για γάμο, να τελέψω
καν το διασίδι αυτό, τα νήματα να μη μου παν χαμένα.
Του αρχοντικού Λαέρτη σάβανο το φτιάνω, για την ώρα

που θα τον πάρει ο ανήλεος θάνατος κι η ασβολωμένη μοιρα'
να μη βρεθεί στον κόσμο Αργίτισσα μαζί μου να τα βάλει,
τάχα πως κοίτετοα ασαβάνωτος, κι ας είχε τόσα πλούτη.
Έτσι μας μίλησε, κι η πέρφανη καρδιά μας τ᾿ αποδέχτη.
Κι εκείνη όλη τη μέρα δούλευε το ατέλειωτο πανί της,

και πάλε ολονυχτίς το ξύφαινε στο φως δαδιών που άναβαν.
Τρεις χρόνους κράτησεν ο δόλος της πλανεύοντας μας όλους'
όμως στους τέσσερεις, σαν κύλησαν πάλι οι εποχές του χρόνου,
κι οι μήνες έτρεχαν, και διάβαιναν μια μια οι περίσσιες μέρες,
τότε μια σκλάβα της που τα 'ξερε μας τα μολόγησε όλα,

και την επιάσαμε που ξύφαινε το στραφτερό πανί της'
κι έτσι άθελα της το αποτέλειωσε, σφιγμένη απ᾿ την ανάγκη.
Μα μόλις ύφανε και ξέπλυνε τ᾿ ολόμακρο πανί της
και το 'δειξε, έτσι που στραφτάλιζε σαν ήλιος, σα φεγγάρι,
τον Οδυσσέα θεός οδήγησε κακός —ποιος ξέρει πούθε!—




Σε πολλά σημείο της Οδύσσειας φαίνεται καθαρά,
ότι με την υφαντική ασχολούντο, όχι μόνο οι
απλοί πολίτες, αλλά ακόμη και οι πάμπλουτες
πριγκίπισσες και βασίλισσες.


Η Πηνελόπη ζητά από τον τραγουδιστή Φήμιο
να σταματήσει το τραγούδι που εξιστορεί
την επιστροφή των Αχαιών, διότι της
προκαλεί θλίψη, αλλά ο Τηλέμαχος την
προτρέπει να πάει στον αργαλειό της,
διότι πολλά παλικάρια χάθηκαν στην
Τροία και όχι μόνο ο Οδυσσέας.


...ἐν Τροίῃ, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι φῶτες ὄλοντο.
ἀλλ᾽ εἰς οἶκον ἰοῦσα τὰ σ᾽ αὐτῆς ἔργα κόμιζε,
ἱστόν τ᾽ ἠλακάτην τε, καὶ ἀμφιπόλοισι κέλευε
ἔργον ἐποίχεσθαι· μῦθος δ᾽ ἄνδρεσσι μελήσει
πᾶσι, μάλιστα δ᾽ ἐμοί· τοῦ γὰρ κράτος ἔστ᾽ ἐνὶ οἴκῳ."

...μόν' κι ἄλλα χάθηκαν πολλὰ στὴν Τροία παλληκάρια.
Ἔμπα, καὶ κοίτα σπίτι σου καὶ τὸ νοικοκυριό σου,
τὴν ἀληκάτη, τ' ἀργαλειό, καὶ πρόσταζε τὶς δοῦλες
νὰ σοῦ δουλεύουν• κι ἄφηνε τὰ λόγια αὐτὰ στοὺς ἄντρες,
μάλιστα ἐμένα, πού 'μαι δὰ καὶ τοῦ σπιτιοῦ ὁ ἀφέντης.”



ΕΛΕΝΗ

Στο παλάτι του Μενέλαου, συρρέει πλήθος
κόσμου και αρχόντων για τους διπλούς γάμους
των παιδιών του, και όλοι φέρνουν
δώρα όχι μόνο για τους μελλόνυμφους,
αλλά και για το βασιλιά και την βασίλισσα.

Η γυναίκα του Πολύβου χαρίζει στην Ελένη
ρόκα…..και μαλλί…


χωρὶς δ᾽ αὖθ᾽ Ἑλένῃ ἄλοχος πόρε κάλλιμα δῶρα·
χρυσέην τ᾽ ἠλακάτην τάλαρόν θ᾽ ὑπόκυκλον ὄπασσεν
ἀργύρεον, χρυσῷ δ᾽ ἐπὶ χείλεα κεκράαντο.
τόν ῥά οἱ ἀμφίπολος Φυλὼ παρέθηκε φέρουσα
νήματος ἀσκητοῖο βεβυσμένον· αὐτὰρ ἐπ᾽ αὐτῷ
ἠλακάτη τετάνυστο ἰοδνεφὲς εἶρος ἔχουσα.
ἕζετο δ᾽ ἐν κλισμῷ, ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν.
αὐτίκα δ᾽ ἥ γ᾽ ἐπέεσσι πόσιν ἐρέεινεν ἕκαστα·


δῶρα ἡ κερά του διαλεχτὰ χαρίζει τῆς Ἑλένης,
χρυσή ἀληκάτη, κι ἀργυρὸ πανέρι πὰς στὶς ρόδες,
μὲ χρυσωμένα ὁλόγυρα τοῦ πανεριοῦ τὰ χείλη.
Αὐτὸ δὰ τῆς παράθεσε ἡ Φυλὼ ἡ παρακόρη,
γεμάτο νῆμα δουλευτό, κι ἀπάνω ἡ ἀληκάτη
μὲ τὸ βαθιόχρωμο μαλλί, θεμένη πέρα ὡς πέρα.



ΚΙΡΚΗ

Ακόμη και η κόρη του ήλιου η Κίρκη
υφαίνει τραγουδώντας στον αργαλειό της:


ἔσταν δ᾽ ἐν προθύροισι θεᾶς καλλιπλοκάμοιο,
Κίρκης δ᾽ ἔνδον ἄκουον ἀειδούσης ὀπὶ καλῇ,
ἱστὸν ἐποιχομένης μέγαν ἄμβροτον, οἷα θεάων
λεπτά τε καὶ χαρίεντα καὶ ἀγλαὰ ἔργα πέλονται.

"ὦ φίλοι, ἔνδον γάρ τις ἐποιχομένη μέγαν ἱστὸν
καλὸν ἀοιδιάει, δάπεδον δ᾽ ἅπαν ἀμφιμέμυκεν,
ἢ θεὸς ἠὲ γυνή· ἀλλὰ φθεγγώμεθα θᾶσσον.᾽
"ὣς ἄρ᾽ ἐφώνησεν, τοὶ δὲ φθέγγοντο καλεῦντες.

Στῆς ὡριοπλέξουδης θεᾶς τὰ ξώθυρα καθίζουν,
κι ἀκοῦν τὴν Κίρκη μέσαθε ποὺ γλυκοτραγουδοῦσε,
μεγάλο φαίνοντας πανὶ κι ἀχάλαστο, σὰν πού 'ναι
τῶν θεῶν τὰ ἔργα τὰ ψιλὰ καὶ τὰ λαμπρὰ καὶ τὰ ὥρια,

μοῦ 'τανε φίλος πιὸ πιστός, γυρίζει καὶ τοὺς κρένει•
“Παιδιά, πανὶ ἐκεῖ φαίνοντας κάποια θεὰ ἢ γυναίκα
μὲ γλύκα τραγουδάει πολλή, κι ἀχολογάει ὁ πύργος.
Ἂς τῆς φωνάξουμε.” Κι αὐτοὶ τῆς φώναξαν ν' ἀκούση.



Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗ ΣΧΕΡΙΑ

Οι 13 θρόνοι των αρχόντων και του Αλκίνοου,
του βασιλιά της Σχερίας, της χώρας των Φαιάκων,
είναι στολισμένοι με λεπτά υφαντά που φτιάξαν
οι γυναικες μαζί και η Αρήτη η σύζυγος του Αλκίνοου.

ἐν δὲ θρόνοι περὶ τοῖχον ἐρηρέδατ᾽ ἔνθα καὶ ἔνθα,
ἐς μυχὸν ἐξ οὐδοῖο διαμπερές, ἔνθ᾽ ἐνὶ πέπλοι
λεπτοὶ ἐύννητοι βεβλήατο, ἔργα γυναικῶν.
ἔνθα δὲ Φαιήκων ἡγήτορες ἑδριόωντο
πίνοντες καὶ ἔδοντες· ἐπηετανὸν γὰρ ἔχεσκον.

Θρονιὰ στὸν τοῖχο ἀραδιαστὰ κι ἀπὸ τὰ δυὸ τὰ πλάγια,
ἀπ' τὸ κατώφλι ὡς τὰ βαθιά, μὲ ντύματα ἀποπάνω,
ἔργα ψιλὰ καλόγνεστα τῶν γυναικῶν, βαλμένα.


υφάντριες σε κάθετο αργαλειό
Μητροπ. μουσείο Ν.Υ


Οι γυναίκες των Φαιάκων υφαίνουν υπέροχα
υφαντά στον αργαλειό και φημίζονται για
αυτήν την τέχνη τους, όσο και οι άνδρες
Φαίακες ως κυβερνήτες σκαφών.

αἱ δ᾽ ἱστοὺς ὑφόωσι καὶ ἠλάκατα στρωφῶσιν
ἥμεναι, οἷά τε φύλλα μακεδνῆς αἰγείροιο·
καιρουσσέων δ᾽ ὀθονέων ἀπολείβεται ὑγρὸν ἔλαιον.
ὅσσον Φαίηκες περὶ πάντων ἴδριες ἀνδρῶν
νῆα θοὴν ἐνὶ πόντῳ ἐλαυνέμεν, ὣς δὲ γυναῖκες

ἱστῶν τεχνῆσσαι· πέρι γάρ σφισι δῶκεν Ἀθήνη
ἔργα τ᾽ ἐπίστασθαι περικαλλέα καὶ φρένας ἐσθλάς.
ἔκτοσθεν δ᾽ αὐλῆς μέγας ὄρχατος ἄγχι θυράων
τετράγυος· περὶ δ᾽ ἕρκος ἐλήλαται ἀμφοτέρωθεν.
ἔνθα δὲ δένδρεα μακρὰ πεφύκασι τηλεθόωντα,


ἄλλες τους φαίνουνε πανὶ καὶ κλώθουν καθισμένες,
σὰ φύλλα λεύκας ἁψηλῆς σαλεύοντας• καὶ τόσο
κρουστόφαντα εἶναι τὰ λινὰ ποὺ τρέχει ὁγρὸ τὸ λάδι.
Τὶ ὅσο περνοῦν οἱ Φαίακες στὸν κόσμο ὅλους τοὺς ἄλλους
σὲ καραβιοῦ κυβέρνημα, τόσο πιδέξες εἶναι

στὸ φάδι κι οἱ γυναῖκες τους, ποὺ ἡ Ἀθηνᾶ νὰ φτιάνουν
ὥρια δουλειὰ τὶς ἔμαθε, καὶ νοῦ λαμπρὸ ἔδωσέ τους.


Υφάντριες Μ.Μ.Ν.Υ


Η ΑΡΗΤΗ ΔΕΙΝΗ ΥΦΑΝΤΡΙΑ

Η Αρήτη παρατηρεί ότι τα ρούχα που φοράει
ο Οδυσσέας είναι υφασμένα από την ίδια
και τις γυναίκες του παλατιού.


αὐτὰρ ὁ ἐν μεγάρῳ ὑπελείπετο δῖος Ὀδυσσεύς,
πὰρ δέ οἱ Ἀρήτη τε καὶ Ἀλκίνοος θεοειδὴς
ἥσθην· ἀμφίπολοι δ᾽ ἀπεκόσμεον ἔντεα δαιτός.
τοῖσιν δ᾽ Ἀρήτη λευκώλενος ἤρχετο μύθων·
ἔγνω γὰρ φᾶρός τε χιτῶνά τε εἵματ᾽ ἰδοῦσα
καλά, τά ῥ᾽ αὐτὴ τεῦξε σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξί·
καί μιν φωνήσασ᾽ ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·


μὰ στὸ παλάτι ἀπόμεινε ὁ θεῖος ὁ Ὀδυσσέας,
καὶ πλάγια του καθίσανε ἡ Ἀρήτη κι ὁ Ἀλκίνος
ὁ θεόμοιαστος• καὶ σήκωσαν οἱ δοῦλες τὰ τραπέζια.
Καὶ τότες πρώτη τοῦ μιλάει ἡ Ἀρήτη ἡ ἀσπροχέρα,
τηρώντας τὰ ὥρια του σκουτιά, χιτώνα καὶ χλαμύδα,

ποὺ ἀτή της τά ' φτιασε μαζὶ μὲ τὶς σπιτογυναῖκες•
καὶ λάλησέ του κι εἶπε του μὲ φτερωμένα λόγια•

Οι μεταφράσεις είναι του
Ἀργύρη Ἐφταλιώτη και των
Καζαντζάκη - Κακριδή

Η υφαντική τέχνη


Η υφαντική τέχνη δόθηκε στο ανθρώπινο γένος,
ως δώρο από τη θεά της νοήσεως την Αθηνά,
όπως αναφέρεται σε άπειρα κείμενα της
Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας:

ὅθεν Ἀθηνᾶ μὲν κομίζει τὴν ἐλαίαν τε
καὶ τὴν ὑφαντικήν....
(όπου η Αθηνά φέρνει την ελιά και την υφαντική)

αὐτὰρ Ἀθήνην ἔργα διδασκῆσαι,
πολυδαίδαλον ἱστὸν ὑφαίνειν.
(όμως η Αθηνά δίδαξε να υφαίνουν
στον περίτεχνο αργαλειό )

Ὑφαντικὴν καὶ ταλασίαν τὴν θεὸν τὴν Ἐργάνην
ἐπινοῆσαί φασιν ἄνθρωποι· τὴν δὲ ἀράχνην ἡ φύσις
σοφὴν ἐς ἱστουργίαν ἐδημιούργησε.
(την υφαντική τέχνη και το γνέσιμο και
στρίψιμο του μαλλιού, επινόησε η Εργάνη,
λένε οι άνθρωποι, ενώ την αράχνη η φύση
την προίκισε να υφαίνει ιστό)


Σύμφωνα με τον Πρόκλο η Θεά Αθηνά είναι
η προστάτιδα της υφαντικής και έτσι η υφαντική
άρχισε από τη δέσποινα Αθηνά:

εὑρίσκομεν διὰ τούτων τὰς θείας ποιήσεις ἐνδεικνυμένους,….
τὴν δ' Ἀθηνᾶν τῶν τ' ἄλλων τεχνῶν καὶ διαφερόν-

τως τῆς ὑφαντικῆς προστατεῖν, τὸν δ' Ἥφαιστον ἄλλης ἰδίως
ἔφορον τέχνης, αὐτὴν δὲ τὴν ὑφαντικὴν ἀρχομένην μὲν ἀπὸ
τῆς δεσποίνης Ἀθηνᾶς

ἥδε γὰρ ἀθανάτων προφερεστάτη ἐστὶν
ἁπασέων ἱστὸν ὑφήνασθαι,
ταλασήια τ' ἔργα πινύσσειν....


Ο Θεός Πάνας σύμφωνα με άλλους, ήταν
εφευρέτης της υφαντικής τέχνης,
και από το γεγονός αυτό ονομάζουμε
και το πανί έτσι, χαρίζοντας του
τιμητικά όνομα που παραπέμπει στον Πάνα:

Πηνίον
δὲ παρὰ τὸν Πᾶνα, ὅς ἐστι, φασίν, εὑρετὴς ὑφαντικῆς,
ἀφ' οὗ καὶ τὸ πανίον, ἡ ἀγοραία λέξις....


Ο άνθρωπος με την υφαντική τέχνη, μιμήθηκε τις αράχνες:

ὁ δ' ἄνθρωπος οὔτε τινὸς τῶν παρ' ἐκείνοις ἀμελέτητος, εἴ
γε καὶ τὴν ὑφαντικὴν ἐμιμήσατο τὰς ἀράχνας....



Στα Ομηρικά έπη, η πιστή σύζυγος του Οδυσσέα,
η Πηνελόπη, προκειμένου να καθυστερήσει τους
επίδοξους μνηστήρες, που καραδοκούσαν να
αναλάβουν το βασίλειο της Ιθάκης,
ολημερίς ύφαινε στον αργαλειό, ενώ όλη τη νύχτα
ξήλωνε όσα είχε υφάνει:

ἔνθα καὶ ἠματίη μὲν ὑφαίνεσκεν μέγαν ἱστόν,
νύκτας δ' ἀλλύεσκεν, ἐπὴν δαΐδας παραθεῖτο....

σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αποφύγει να
παραδώσει την τεράστια περιουσία του Οδυσσέα,
στα χέρια κάποιου άλλου.

....ἡ δὲ δόλον τόνδ' ἄλλον ἐνὶ φρεσὶ μερμήριξε·
στησαμένη μέγαν ἱστὸν ἐνὶ μεγάροισιν ὕφαινε,
λεπτὸν καὶ περίμετρον· ἄφαρ δ' ἡμῖν μετέειπε·
κοῦροι, ἐμοὶ μνηστῆρες, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς,
μίμνετ' ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον, εἰς ὅ κε φᾶρος
ἐκτελέσω, μή μοι μεταμώνια νήματ' ὄληται....



Ενώ άλλοι λένε ότι ο Ερμής συνουσιάστηκε
με την Πηνελόπη, όπως και ο Πάνας, και από
τότε άρχισε εκείνη την υφαντική, λένε ορισμένοι:

ἕτεροι δὲ σεμνότερον ληροῦντες,
Ἑρμῆ συνευνάζουσι τῇ Πηνελόπῃ, ὅθεν ὁ Πάν,
ὃν καὶ κατάρξαι τῆς ὑφαντικῆς φασί τινες.



Ο Πλάτωνας στην Πολιτεία του, αναρωτιέται
μήπως η υφαντική και η μαγειρική,
είναι κατάλληλες μόνο για τις γυναίκες,
και είναι αξιογέλαστος (κοινώς ρεζίλης),
όποιος ασχολείται με αυτές τις τέχνες
ώστε να θεωρείται υποδυέστερος (κατώτερος);

....ἢ μακρολογῶμεν τήν τε ὑφαντικὴν λέγοντες
καὶ τὴν τῶν ποπάνων τε καὶ ἑψημάτων θεραπείαν,
ἐν οἷς δή τι δοκεῖ τὸ γυναικεῖον γένος εἶναι,
οὗ καὶ καταγελαστότατόν ἐστι πάντων ἡττώμενον;
(Plato Phil., Respublica)

ηλακάτη

η λ α κ ά τ η