Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2012

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΠΥΑΝΕΨΙΩΝ-ΥΠΕΡΒΕΡΕΤΑΙΟΣ




Ο μήνας Πυανεψιών ήταν ο τέταρτος μήνας των Αθηναίων,
κι ήταν ο μήνας των πυάνων, δηλαδή των κυάμων και όλων των καρπών που έβρασαν μέσα σε χύτρα προς τιμήν του θεού Απόλλωνα.

Οι Μακεδόνες είχαν το μήνα αυτό ως τελευταίο στο ημερολόγιο τους,
αργότερα επικράτησε να είναι ο πρώτος μήνας του ημερολογίου τους.

Ο τελευταίος μήνας των Μακεδόνων ο Υπερβερεταίος,
ταυτίζεται κατά ένα μέρος του με τον σημερινό Οκτώβριο μήνα,
για το λόγο αυτό αποκαλούνταν και
ως πρώτος στο ημερολόγιο τους από τους μεταγενέστερους.

[Οι αρχαίοι Έλληνες μετρούσαν τους μήνες βάσει
ενός σεληνο-ηλιακού συστήματος, που αντιστοιχούν
στα μέσα ενός εκάστου των σημερινών
π.χ ο πρώτος μήνας για τους Αθηναίους 
ο Εκατομβαιών αντιστοιχούσε στα μέσα του σημερινού μηνός Ιουλίου
ως τα μέσα  του μηνός Αυγούστου.
Χώριζαν το έτος σε 12 μήνες των 29-30 ημερών
που εναλλάσσονταν κανονικά.
Τις  προκύπτουσες διαφορές του ηλιακού έτους (365,5 ημέρες)
τις διόρθωναν με την προσθήκη τριών εμβόλιμων μηνών,
στο τρίτο, πέμπτο και όγδοο έτος κάθε οκταετίας.]

Η διαφορά αυτή της μέτρησης των ημερών,  
φέρει τον μήνα άλλοτε ως πρώτο και άλλοτε ως τελευταίο 
στο ημερολόγιο των Μακεδόνων.

Όταν ήθελαν να τονίσουν ότι κάποιος ήταν υπέργηρος,
ή ότι κάτι ήταν παλιό έλεγαν πως είναι «περβερεταο»,
διότι ο μήνας αρχικά, ήταν ο τελευταίος
στο ημερολόγιο των Μακεδόνων.

περβερεταος: κατ Μακεδόνας, νομα μηνός.
κτώβριος. κα παροιμία·
«περβερεταος,» π τν περχρονίων ερηται·
παρ γρ Μακεδόσιν τελευταος μν το νιαυτο
περβερεταος νεγράφη.

Για τους αρχαίους Ρωμαίους ο μήνας Οκτώβριος,  
αρχικώς ονομαζόταν «Σεμεντίλιος»
από τη λέξη σπόρος, όπως διέσωσε η ιστορία τους,
καθώς ήταν μήνας του οργώματος και της σποράς και
της πρώτης διόγκωσης των καρπών, κάτω από το χώμα,
με τη βοήθεια της υγρασίας.
Σεμεντίλιος
κτώβριος π το σπόρου,
ς παλαιότης παραδέδωκεν.

Αργότερα ο μήνας ονομάστηκε
κτώβριος,
διότι ήταν ο όγδοος στη σειρά μήνας
στο πρώτο ημερολόγιο των Ρωμαίων,

(octo-ver = οκτώ-έαρ, άνοιξη, όγδοος από την άνοιξη)

όταν ο Μάρτιος ήταν ο πρώτος μήνας στο ημερολόγιο τους,
που σηματοδοτούσε και την αρχή της άνοιξης.
Όταν αργότερα ο Ιανουάριος πήρε την πρωτιά,
ο Οκτώβριος μετατέθηκε στη δέκατη θέση,
δίχως να αλλάξει το όνομα του.

….κα
γρ οτω κα παρ' μν, ε πρτος Μάρτιος ριθμηθείη,
γδοος κτώβριος ερίσκεται….

Σύμφωνα με τις καλένδες των Ρωμαίων οι ιερείς δεν έδιναν σημασία στα όνειρα που έβλεπαν οι άνθρωποι κατά τον μήνα αυτόν, καθώς πίστευαν πως λόγω της υγρασίας, ακόμη και η φαντασία των ανθρώπων φούντωνε (ανυψωνόταν).

Κατά το μήνα αυτό, οι αρχαίοι Έλληνες και αργότερα κι οι Ρωμαίοι θεωρούσαν πως ήταν η καταλληλότερη εποχή να τρώνε πράσα, προς αποφυγήν της αρθρίτιδας.


Ο Οκτώβριος είναι μήνας οργώματος και σποράς.

Παρατηρώντας τη δύναμη των σπόρων που με τη βοήθεια της υγρασίας και του ήλιου φουσκώνουν, ονόμασαν Κόρη τη σπερματούχο δύναμη, την Κόρη της θεάς Δήμητρας.
Ο Πλούτων ο ήλιος του κάτω κόσμου, άρπαξε την Περσεφόνη - που την αναζητούσε η μητέρα της Δήμητρα - και την πήγε στο σκοτεινό του βασίλειο, στην Αίτνα της Σικελίας, όπου σύμφωνα με το μύθο φυτεύτηκε
και το πρώτο σπέρμα σίτου.

Κόρη μν δύναμις σπερματοχος, 
Πλούτων δ π γν λιος,
ς ρπάζειν λέγεται τν Κόρην, ν ζητε Δημήτηρ
κρυπτομένην π γς. ν Ατν δ τς Σικελίας τν  
ρπαγν μυθολογοσι τς Κόρης· κε γρ λέγεται
πρτον σίτου σπέρμα καταβληθναι.


Οι Αιγύπτιοι τον μήνα τον έλεγαν Φαοφί.

κτώβριος· Φαοφί.



Άλλα ονόματα του μηνός

ΠΥΑΝΕΨΙΩΝ ΑΤΤΙΚΗ
ΠΥΑΝΟΨΙΩΝ Μίλητος
ΑΠΕΛΛΑΙΟΣ Σπάρτη, Μακεδονία, Λαμία
ΥΠΕΡΒΕΡΕΤΑΙΟΣ Μακεδονία
ΑΓΝΑΙΩΝ Μαγνησία
ΑΘΑΝΑΙΟΣ Αιτωλία
ΑΛΦΙΟΙΟΣ Ήλιδα
ΑΠΑΤΟΥΡΙΩΝ Δήλος
ΔΑΜΑΤΡΙΟΣ Βοιωτία
ΕΡΜΑΙΟΣ Επίδαυρος
ΗΡΑΙΟΣ Δελφοί
ΘΕΜΙΣΤΙΟΣ Θεσσαλία
ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΟΣ Ρόδος
ΙΜΑΛΙΟΣ Κρήτη
ΚΥΑΝΟΨΙΩΝ Εύβοια, Σάμος, Τήνος;
ΚΡΟΝΙΩΝ Αμοργός
ΜΑΛΟΦΟΡΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
ΜΗΤΡΩΟΣ Βιθυνία
ΠΑΝΕΜΟΣ Σελεύκεια 


Απαγορεύεται η αντιγραφή, ή αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή ολική ή μερική ή περιληπτική ή η απόδοση κατά παράφραση ή διασκευή του περιεχομένου των δημοσιεύσεων του ιστολογίου, με οποιονδήποτε τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, ή άλλο χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της συγγραφέως, σύμφωνα με το νόμο 2121/1993 και κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, που ισχύουν στην Ελλάδα.
Creative Commons License

Τρίτη, 3 Ιουλίου 2012

Ἥρης, θυμίαμα ἀρώματα (Ορφικός ύμνος)


ρης, θυμαμα ρματα

Κυανοις κλποισιν νημνη, ερμορφε,
ρη παμβασλεια, Δις σλλεκτρε μκαιρα,
ψυχοτρφους αρας θνητος παρχουσα προσηνες,
μβρων μν μτηρ, νμων τροφ, παντογνεθλε.
χωρς γρ σθεν οδν λως ζως φσιν γνω
κοινωνες γρ πασι κεκραμνη ἠέρι σεμν
πντων γρ κρατεις μονη πντεσσ τ' νσσεις
εροις οζοισι τινασσομνη κατ χεμα.
λλ, μκαιρα θε, πολυνυμε, παμβασλεια,
λθοις εμενουσα καλ γθοντι προσπ.

Ήρας θυμίαμα και αρώματα

Σε κυανούς κόλπους καθισμένη, αερόμορφη Ήρα,
παμβασίλεια, μακάρια σύζυγε του Δία,
που παρέχεις στους θνητούς ψυχοτρόφους χρήσιμες αύρες
μητέρα των βροχών, τροφέ ανέμων,
παντογένεθλη ( εσύ που γέννησες τα πάντα)
διότι δίχως εσένα δεν γνωρίζω να υπάρχει ζωή
μετέχεις σε όλα ανακατεμένη με θεϊκό αέρα,
διότι μόνη κρατάς τα πάντα,
σ' όλα δεσπόζεις μ' αέρινες κινήσεις σε ρεύματα,
αλλά μακάρια θεά πολυώνυμη, παμβασίλεια
ας έλθεις ευνοϊκή με ωραίο χαρούμενο πρόσωπο.

(απόδοση στίχων: Ματσιαρόκου Χρυσούλα)

ΟΡΦΕΩΣ ΥΜΝΟΣ Δήμητρος Ἐλευσινίας,


ΟΡΦΕΩΣ ΥΜΝΟΣ 40

Δμητρος λευσινας, θυμαμα στρακα

Δη, παμμτειρα θε, πολυνυμε δαμον,
σεμν Δμητερ, κουροτρφε, λβιοδτι,
πλουτοδτειρα θε, σταχυοτρφε, παντοδτειρα,
ερνηι χαρουσα κα ργασαις πολυμχθοις,
σπερμεα, σωρτι, λωαα, χλοκαρπε,
ναεις γνοσιν λευσνος γυλοισιν,
μερεσσ', ρατ, θνητν θρπτειρα προπντων,
πρτη ζεξασα βον ροτρα τνοντα
κα βον μερεντα βροτος πολολβον νεσα,
αξιθαλς, Βρομοιο συνστιος, γλατιμος,
λαμπαδεσσ', γν, δρεπνοις χαρουσα θερεοις
σ χθονα, σ δ φαινομνη, σ δε πσι προσηνς
ετεκνε, παιδοφλη, σεμν, κουροτρφε κορα,
ρμα δρακοντεοισιν ποζεξασα χαλινος
γκυκλοις δναις περ σν θρνον εὐάζουσα,
μουνογενς, πολτεκνε θε, πολυπτνια θνητος,
ς πολλα μορφα, πολυνθεμοι, εροθαλες.
λθ, μκαιρ', γν, καρπος βρθουσα θερεοις,
ερνην κατγουσα κα ενομην ρατεινν
κα πλοτον πολολβον, μο δ' γειαν νασσαν.


Δμητρος λευσινας, θυμαμα στρακα


Δηώ, μητέρα των πάντων, θεά πολυώνυμη δαίμονα,
Σεμνή Δήμητρα, παιδοτρόφε, που παρέχεις πλούτο κι ευτυχία, σταχυοτρόφε, παντοδότειρα, που χαίρεσαι στην ειρήνη και στις πολύμοχθες εργασίες,
προστάτιδα των σπερμάτων, που παρέχεις γεννήματα,
προστάτιδα της συγκομιδής του αλωνίσματος και των χλωρών καρπών,
που κατοικείς στις αγνές κοιλάδες της Ελευσίνας, πολυπόθητε,
αγαπητή, τροφέ θνητών,
εσύ πρώτη έζευξες τον αυχένα των καματερών βοδιών (για καλλιέργεια)
και χάρισες περιπόθητο βίο στους θνητούς τους πανευτυχείς,
συντελείς στην αύξηση των φυτών, είσαι σύνοικος του Βρομίου (Διόνυσου), λαμπροτιμημένη, αγνή, χαίρεσαι με τα θερινά δρεπάνια.
Εσύ χθόνια (κάτω από τη γη) αλλά και φανερή, εσύ σε όλους προσιτή,
αγαθή προς τα τέκνα σου, εσύ που αγαπάς τα παιδιά,
σεμνή, κόρη που τρέφεις τα παιδιά,
έζευξες άρμα δρακόντων με χαλινάρια,
οπαδών που κραυγάζουν γύρω από το θρόνο σου με κυκλικούς χορούς.
Θεά μονογενή, θεά πολύτεκνε, πολυσέβαστη στους θνητούς,
με πολλές πολυάνθεμες και ιεροθηλείς μορφές.
Έλα μακάρια, αγνή, που βρίθεις από καλοκαιρινούς καρπούς,
φέρε ειρήνη και ευνομία πολυπόθητη και πλούτο πολυευτυχισμένο,
μαζί με αυτά και την βασίλισσα υγεία.

απόδοση στίχων: Ματσιαρόκου Χρυσούλα

Ορφικός Ύμνος Γῆς


Ορφικός Ύμνος  Γς (26)

Γς, θυμαμα πν σπρμα πλν κυμων κα ρωμτων

Γα
α θε, μτερ μακρων θνητν τ' νθρπων,
π
ντροφε, πανδτειρα, τελεσφρε, παντολτειρα,
α
ξιθαλς, φερκαρπε, καλας ρσι βρουσα•
δρανον θαντου κσμου, πολυποκιλε κορη,
λοχαις δσι κεις καρπν πολυειδ
ιδη, πολσεπτε, βαθστερν', λβιμοιρε,
δυπνοις χαρουσα χλαις, πολυνθεμε δαμον,
μβροχαρς, περ τν κσμος πολυδαδαλος στρων
ε
λεται φσει ενάῳ κα εμασι δεινος•
λλ, μκαιρα θε, καρπος αξοις πολυγηθες,
ε
μενς τορ χουσα, σν εὐόλβοισιν ν ραις.


Ορφικός Ύμνος ΓΗΣ 26

Γαία θεά, μητέρα θεών και των θνητών ανθρώπων,
πάντροφε, πανδώτειρα (που τρέφεις και δίδεις τα πάντα)
τελεσφόρε, παντολέτειρα
(που τα πάντα τελειοποιείς και τα πάντα θανατώνεις)
που φέρεις και αυξάνεις τους καρπούς,
γεμάτη καλές εποχές, θεμέλιο του αθανάτου κόσμου,
πολυποίκιλη κόρη που κυοφορείς ποικίλους καρπούς με ωδίνες,
αιώνια πολυσέβαστη, βαθύστερνη καλότυχη,
που χαίρεσαι στις μυρωδάτες χλόες,
πολυάνθεμη θεά, αγαπάς τη βροχή,
γύρω σου πολυδαίδαλος κόσμος άστρων περιστρέφεται αέναα (διαρκώς)
και δίνες ρευμάτων, αλλά μακάρια θεά,
αύξησε τους καρπούς προξένησε μας χαρά,
με φιλεύσπλαχνη καρδιά και πλούσιες εποχές.

Απόδοση στίχων: Ματσιαρόκου Χρυσούλα